Archives du mot-clé hát then

THANH PHƯƠNG : Hát Then mong được xem là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Hát Then mong được xem là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Phát Thứ sáu, ngày 16 tháng mười năm 2015

Hát Then là một loại hình âm nhạc không chỉ mang tính dân gian mà còn gắn chặt với tín ngưỡng của người dân tộc thiểu số Tày, Nùng, Thái và Việt Nam hiện đang làm thủ tục để đề nghị tổ chức UNESCO công nhận thể loại âm nhạc này là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2016.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam vừa thông qua kế hoạch tổng thể xây dựng hồ sơ đề cử quốc gia “Then, Tày, Nùng, Thái” đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Liên hoan nghệ thuật hát Then toàn quốc lần thứ 5 cũng vừa diễn ra ở Tuyên Quang trong tháng 9 vừa qua.

Cũng tại Tuyên Quang, một hội thảo khoa học quốc tế với đề tài: “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam” đã được tổ chức trong hai ngày 25 và 26/09/2015, trong đó có sự tham gia của bốn chuyên gia nước ngoài là những nhà nghiên cứu dân tộc nhạc học và khoảng 80 đại biểu từ nhiều vùng khác nhau ở Việt Nam. Hội thảo này là nhằm trao đổi về những đặc trưng của hát Then, về lời ca, nhạc ngữ, tiết tấu, lễ nghi, nhằm tạo ra một hồ sơ vững chắc cho đơn xin công nhận hát Then là di sản văn hóa phi vật thể.

Trước khi về Việt Nam để tham gia hội thảo này, giáo sư Trần Quang Hải, nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc, đã trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ về hát Then, để giải thích vì sao thể loại âm nhạc này rất xứng đáng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.

Giáo sư Trần Quang Hải 05/10/2015 Nghe

Cho tới nay Việt Nam đã có 9 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận, theo thứ tự thời gian từ mới nhất đến cũ nhất là Dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh được công nhận năm 2014, Đờn ca tài tử Nam Bộ được công nhận năm 2013, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được công nhận năm 2012, Hát xoan được công nhận năm 2011, Hội Gióng tại đền Sóc và đền Phù Đổng, Hà Nội, được công năm 2010, Ca trù được công nhận năm 2009, Dân ca Quan họ được công nhận ngày 30/9/2009. Riêng Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên, được công nhận là kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hóa phi vật thể thế giới vào năm 2005, đến năm 2008 được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Và di sản văn hóa thế giới phi vật thể đầu tiên tại Việt Nam, được công nhận năm 2003, chính là Nhã nhạc cung đình Huế. Đến năm 2008, thể loại âm nhạc này được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

http://vi.rfi.fr/viet-nam/20151204-hat-then-mong-duoc-cong-nhan-la-di-san-van-hoa-phi-vat-the


Cùng chủ đề

  • TẠP CHÍ VIỆT NAM

    Di sản văn hóa phi vật thể chưa được bảo tồn đúng đắn

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ VĂN HÓA

    Hà Thị Cầu – Truyền nhân cuối cùng của nghệ thuật Hát xẩm?

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ XÃ HỘI

    Ca trù trước ngã ba đường: Phục sinh hay mai một

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ ĐẶC BIỆT

    Hát Xoan : sự hồi sinh của một môn nghệ thuật giao duyên

YÊN LAN : Về Sông Hinh nghe tính tẩu, hát then

Về Sông Hinh nghe tính tẩu, hát then
Thứ Ba, 12/05/2015 14:00 CH
Các thành viên CLB Hát Then ở thôn Tân Lập luyện tập trên nhà sàn – Ảnh: Y.LAN

Những người Tày, Nùng di cư đến Sông Hinh lập nghiệp, mang theo hình ảnh bản làng, dư âm những điệu then ngọt ngào cùng tiếng tính tẩu thanh thoát. Và rồi CLB Hát Then ra đời trên vùng đất mới Sông Hinh, để những người con xa núi rừng Tây Bắc gửi vào tiếng đàn, lời hát bao niềm thương nỗi nhớ…

GÓP SỨC GIỮ ĐIỆU ĐÀN, CÂU HÁT

Tính tẩu theo tiếng Thái có nghĩa là đàn bầu. Để phân biệt với đàn bầu của người miền xuôi, người ta gọi tính tẩu nôm na là đàn tính. Tính tẩu thuộc bộ dây, âm vực có thể lên tới 3 quãng tám, âm sắc êm dịu. Tính tẩu có loại 2 dây dùng để đệm hát và múa, loại 3 dây (tính then) dùng trong nghi lễ then, có loại 4, 5 dây…

Khi tôi cùng ông Phan Thanh Quyền, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật huyện Sông Hinh, đến thôn Tân Lập (xã Ea Ly), các thành viên CLB Hát Then của thôn đang tập luyện trên nhà sàn. Tiếng tính tẩu reo vui, tiếng bộ xóc nhịp nhàng hòa với lời then tràn đầy tình yêu cuộc sống. Ông Nguyễn Đình Sao, người có rất nhiều đóng góp vào sự hình thành, phát triển của CLB Hát Then, cho biết: “Thường thì CLB luyện tập vào tối thứ bảy, chủ nhật. Song trước những đợt giao lưu, chúng tôi luyện tập nhiều hơn”.

Di cư đến huyện Sông Hinh sinh sống đã hàng chục năm, những người Tày, Nùng không thôi nhớ núi rừng Tây Bắc cùng điệu đàn, câu hát của dân tộc mình. Và họ mong muốn gìn giữ nét đẹp văn hóa đó. Nhưng bằng cách nào, khi bản làng đã hun hút xa? Họ mày mò tìm hiểu, người biết hướng dẫn người chưa biết, người biết ít học hỏi ở người biết nhiều. Ông Nguyễn Đình Sao nói: “Tính tẩu ra đời từ khi nào thì không ai rõ. Truyền thuyết kể rằng ngày xưa có một chàng trai rất nghèo không lấy được vợ, muốn dùng tiếng đàn để vơi nỗi buồn. Chàng trai ấy lên trời, xin trời ban cho giống bầu gieo để lấy trái làm bầu đàn, xin giống dâu để trồng, lấy lá nuôi tằm, lấy sợi xe tơ làm dây đàn. Với người Tày, Nùng và cả người Thái ở Tây Bắc, tính tẩu là nhạc cụ vô cùng thân thuộc, không thể thiếu trong đời sống tinh thần”.

Ông Sao giảng giải: Tính tẩu gồm 3 bộ phận: bầu đàn, cần đàn và dây đàn. Bầu đàn được làm bằng trái bầu khô, phải chọn trái tròn đều, đầy đặn; mặt đàn được làm bằng gỗ cây ngô đồng. Cần đàn thì phải chọn loại cây rất nhẹ, thẳng, không cong vênh. Dây đàn ngày xưa là dây tơ tằm, bây giờ khó tìm tơ tằm nên người ta dùng dây cước. Để thoát âm, người thợ đàn khoan lỗ hình hoa thị ở đáy bầu đàn, có người khoan trên mặt bầu đàn, còn ông Sao khoan ở phần trên của bầu đàn.

Để mỗi thành viên CLB Hát Then đều có một cây tính tẩu, họ bàn nhau góp tiền, góp bầu đàn, góp cây…, còn ông Sao thì mày mò tìm hiểu cách chế tác tính tẩu. Làm cây đàn thứ nhất, thứ hai không thành công, đến cây thứ ba thì đạt. Đàn của các thành viên trong CLB Hát Then ở thôn Tân Lập đều do ông Sao làm nên.

NÂNG TẦM CLB HÁT THEN

Bao đời nay, tính tẩu đã trở thành “bạn tâm giao” của những làn điệu then. Đàn tính – hát then là nghệ thuật diễn xướng đặc sắc, một loại hình dân ca tín ngưỡng gắn với đời sống tâm linh của dân tộc Tày, Nùng. Người ta vừa hát then vừa chơi đàn tính. Lời hát, tiếng đàn, điệu dân vũ hòa quyện vào nhau cùng với những âm thanh nhịp nhàng của bộ xóc, đã tạo nên nét đẹp rất riêng trong đời sống văn hóa của các dân tộc Tày, Nùng.

Bà Hoàng Thị Thủy ở thôn Tân Lập, thành viên CLB Hát Then, thổ lộ: “Chơi đàn tính khó lắm chứ. Mình đâu có thời gian học tập trung như những người chuyên nghiệp, vừa làm việc vừa tranh thủ học nên cũng mất thời gian. Tôi học từ lúc thành lập CLB đến giờ, hát thì được rồi nhưng chơi đàn chỉ mới tạm được”.

Điều thú vị là trong số 17 thành viên CLB không chỉ có người Tày, Nùng mà còn có cả người Kinh. Đó là chị Nguyễn Thị Yến, quê ở Bắc Ninh. “Khi CLB được thành lập cách đây hơn một năm, tôi đến xem các chị học đàn. Tôi thích tiếng đàn mượt mà tình cảm, quyến rũ lòng người nên tham gia CLB”, chị Yến chia sẻ.

Dựa vào những làn điệu then cổ, ông Nguyễn Đình Sao sáng tác lời mới cho các thành viên CLB hát. Đó là những lời then bày tỏ tình yêu quê hương xứ sở, gửi gắm vào tiếng đàn câu hát nỗi nhớ bản làng xa xôi, giãi bày những buồn vui trong cuộc sống… Không chỉ đóng góp tích cực vào sự hình thành, phát triển của CLB Hát Then ở xã Ea Ly, ông Nguyễn Đình Sao còn gìn giữ điệu tính tẩu, câu hát then từ trong gia đình. Cháu ông – cô bé Trần Nguyễn Ngọc Mai – chưa đến tuổi vào lớp 1, chưa biết chữ nhưng đã biết hát then bằng hai thứ tiếng Tày, Kinh.

Theo ông Phan Thanh Quyền, Sông Hinh có 2 CLB Hát Then trực thuộc hội, một của thôn Tân Lập, một của Hội Người cao tuổi xã Ea Ly. Ngoài ra, ở thị trấn Hai Riêng và xã Sơn Giang cũng có những nhóm hát then rất hay. “Các CLB, nhóm hát then đã góp phần tạo nên sự đa dạng về sắc màu văn hóa ở huyện miền núi Sông Hinh”, ông Phan Thanh Quyền nhận xét.

YÊN LAN

http://baophuyen.com.vn/93/132015/ve-song-hinh-nghe-tinh-tau-hat-then.html