Archives pour la catégorie TIỂU SỬ

TRẦN QUANG HẢI : A FEW WORDS ON MY FATHER TRẦN VĂN KHÊ, ceremony of 100 days after Prof. Trần Văn Khê ‘passing away, October 3rd 2015 in Taverny, FRANCE



Ladies and Gentlemen,

First, I would like to express my thanks to Phương Oanh, a musical companion of mine for 60 years (since the day we first met at the National Conservatory in Saigon in the mid-50s of the last century) who has kindly organized the 100th-day remembrance after the passing of my father, under the form of an ethno-musical program with the participation of many students of my father in Vietnam, France, Norway,etc.

Talking about the teaching career of my father, who had passed the musical torch to several generations at the Sorbonne University in Paris (from 1958 to 1987), at the Centre of Studies for Oriental Music (from 1959 to 1987) and at many Universities around the world, I was very fortunate to have worked closely with my father for more than 50 years, learning abundantly in the process about the history of music of Vietnam and of other Asian countries, and together we have introduced the music of Vietnam to many countries. Thousands of students have had the opportunity to learn about the music of Vietnam and the music of other countries in Asia. In addition, a great number of students and musicians in Vietnam also had many opportunities to directly or indirectly learn from my father over the past many years, especially since the day my father came back to Vietnam in 2005 until his passing on June 24, 2015 in the district of Bình Thạnh, Ho Chi Minh City.


At his death, my father has left behind a voluminous treasure of books, memoirs, research articles, etc. All of these are being carefully kept in Vietnam. The process of educating the young generations consists of two forms:

  1. Teaching and Playing Vietnamese Musical Instruments

In France, Phương Oanh and the Phượng Ca Folksong and Traditional Music, School of Vietnamese traditional music, Hồ Thụy Trang and the Tiếng Tơ Đồng ensemble, have been introducing with great success the traditional music of Vietnam thanks to several performances on stage and many classes throughout Europe teaching students how to play Vietnamese musical instruments, with branches in Norway, Canada and Australia. Nguyệt Ánh of Orsay and the FAVIC band have also contributed in the introduction of folk music of Vietnam.

In Vietnam, Mrs. Phạm Thúy Hoan and the Tiếng Hát Quê Hương group have frequently organized several musical activities and musical classes over the past several years to teach many young students how to play traditional instruments. Hải Phượng has performed in many countries, and has introduced the Vietnamese zither at many international music festivals around the globe. Mrs. Thúy Hoan and Hải Phượng have greatly helped my father over the past 10 years (2005-2015) organizing regular activities at the Trần văn Khê Centre in Saigon. Dr. Nguyễn Nhã and Hồ Nhựt Nam have also made their contributions on folk and traditional music of the southern region of Vietnam.


  1. Doing Research and Teaching Music at Schools

Bạch Yến and I have introduced Vietnamese traditional music in musical programs at many public schools, high schools and universities in Norway (Rikskonsertene), Belgium (Jeunesses Musicales Belges JMB), France (Jeunesses Musicales de France JMF), Switzerland (Jeunesses Musicales Suisses JMS) with more than 1,500 school concerts over the past 30 years. We have participated in more than 150 International Festivals on Traditional Music in 45 countries since 1978 until now. In the future, we will continue to carry on this task.

For myself, I have taken the place of my father since 2011 in international symposiums for the preparation of UNESCO files honoring the intangible cultural heritage, because my father could not move around easily during the last years of his life. I have participated in international meetings on Hát Xoan Phú Thọ in 2011, on Hát Ví Dặm Nghệ Tỉnh in 2013, on Hát Bài Chòi Nam Trung Bộ in 2015, on Hát Then Tày Nùng Thái in 2015, and will be present at the international colloquial on Hát Văn in 2016. As a board member of the International Council for Traditional Music since 2005, I have helped a number of Vietnamese researchers to become members of this organization in order for them to participate in the international conferences to present the results of their research on the world stage. In the future, I will continue to encourage the young researchers to actively participate in these international conferences to widen their fields of research and to exchange information with researchers from other countries.

Finally, I would like to thank Phương Oanh and Tùng and the Phượng Ca Folksong and Traditional Music, School of Vietnamese Traditional Music, as well as my friends Hồ Thụy Trang, Hải Phượng, Khánh Vân, Thanh Hiệp, Nguyệt Ánh, Vân Anh, Ngọc Dung, Thu Thảo and many other participants who have greatly contributed to the success of the tonight’s program.

The blog on Professor Trần Văn Khê is:



Professor Trần Văn Khê was born on 24 July 1921 at the Vĩnh Kim village, in the county of Châu Thành in the province of Mỹ Tho (currently named Tiền Giang). He was:

– Director of Research at the National Centre for Scientific Research of the Republic of France.

– Member of the UNESCO’s International Council on Music, in which he held for 10 years the title of President of the International Selection Committee for the forum on music of Asia.

– Member of the Academy for Science, Literature and European Arts.

He was born to a family of 4 generations of musicians. Both of his paternal and maternal families had good musicians and good composers. Trần Văn Khê started to play “đàn kìm” moon shaped lute (đàn nguyệt) at 6, “đàn cò” 2 stringed fiddle (đàn nhị) at 8, and the zither and the drums at 12.

After completing the baccalaureate with excellent marks in 1941 in Saigon, Trần Văn Khê received a scholarship from the government to go to Hanoi to study medicine (1941-1944). That was the time when he and his high school friend Lưu Hữu Phước (both had attended the Trương Vĩnh Ký high school in Saigon) became soul-mates on such matters as music and the responsibilities of students toward the mother country.

From 1944 to 1949 Trần văn Khê worked as professor at private schools in Saigon and in Cần Thơ, and at the same time worked as reporter for the Thần Chung and Việt Báo newspapers.

In 1949, Trần Văn Khê went to France as a press reporter, and started multi-year academic formation, then a long career in France. He graduated from the prestigious School for Political Sciences, International Relations Branch, in Paris in 1951. Then he was grounded for 3 consecutive years in hospital because of a grave illness. After leaving the hospital, he pursued his study on musicology at the University of Paris. In June 1958, he was the first Vietnamese to obtain the Doctorate in Musicology from Sorbonne University with a highest citation together with several felicitations and praises from the board of examiners. The theme of Tran Văn Khê’s thesis was “Traditional Music of Vietnam”, in which the music of the Imperial Huế and the Amateur Music in the southern part of the country were greatly emphasized.

After obtaining his Doctorate in Musicology, Trần Văn Khê started his university teaching career in France and in more than 20 countries around the world, and at the same time, continuously provided great contributions through his research on traditional music, as follows:

  • He founded the Centre of Studies for Oriental Music in Paris, specializing in teaching traditional music of Asia through singing and playing the instruments (in 1959). At this Centre, Trần Văn Khê assumed the position of Director of Arts specializing in teaching the playing of instruments (zither, kim, cò) and the singing on an amateur basis, with the cooperation of his two children Trần Quang Hải and Trần Thị Thủy Ngọc. Over a period of 30 years, this Centre has educated more than 150 students from France and from other countries where Vietnamese amateur music is known and appreciated.
  • He worked at the National Centre for Scientific Research in France starting as a research officer and climbing the rank to become a Director of Research, specializing in Vietnamese musicology, in particular Amateur Playing and Singing and other Metaboles. He also compared the Vietnamese Amateur Playing and Singing with the chamber music of other countries in Asia such as China, Japan, Korea, Mongolia, India, Indonesia, Malaya, Burma, Thailand, Kampuchia, Laos and Philippines.
  • Thanks to an international assistance, he had for the the first time, cut a disk on music of the Imperial Huế and a disk on amateur music of Southern Vietnam, in which there were songs of Tứ Đại Oán and Vọng Cổ.
  • As an international musicology researcher, Trần Văn Khê had been invited to teach musicology at the Faculty specializing in folk music of the Sorbonne University in Paris and at many other universities around the world. In the years of 1968-1972, he focussed his research on theatrical plays in Asia such as Chinese opera; Nôh and Kabuki in Japan; Pansori in Korea; Hát Chèo, Hát Bội and Hát Cải Lương in Vietnam.
  • He has published more than 200 articles on Vietnamese music and Asian music in many musicology magazines around the world. Specially, the papers he wrote for the “Courrier de l’Unesco” have been translated into 14 different languages.
  • He has completed twenty five 23-LP disks and CDs on music in Vietnam and in a few Asian countries to be distributed around the world.
  • He was Special Advisor to a Unesco’s Committee for the establishing of the files on international Amateur Singing and Playing (he has made recommendations to accurately fix the errors in several Amateur Singing and Playing films, and provided to the Committee several disks issued by Unesco in which there are several items on Amateur Singing and Playing).

Since 2006, Professor Trần Văn Khê had permanently returned to his native land. The authorities of Ho Chi Minh City had arranged for his disposition a property located at 23 Huỳnh Đình Hai Street in the district of Bình Thạnh for him to live and work during the last years of his life. At this location, he had used many of his own valuable researches in the form of books, notes and disks to work with officials specializing in cultural affairs of Ho Chi Minh City and many closed collaborators in the effort to build a Trần Văn Khê Library which will support future research requirements on folk music. Also at this location, together with his closed partners, he had organized hundreds of seminars, mini shows, information exchanges with the general public, especially with the young generation, to cover such subjects as Vietnamese folk music with special features of various regions of the country. He had also greeted at this location many political, cultural and diplomatic officials of Vietnam and of foreign countries.


Professor Trần Văn Khê had received numerous titles and rewards from Vietnam and from other countries for his skills and his valuable contributions to folk music on the international scale, as follows:

Before 1975:

  • Purple Medal Class 1
  • Cultural Purple Medal Class 1

After 1975:

  • UNESCO – CIM Prize on Music (1981)
  • Art and Literature Medal from the Ministry of Culture of France (1991)
  • Member of the European Academy of Science, Literature and Arts (1993)
  • Koizumi Fumio Prize on International Music, Japan (1994)
  • Medal of Palm Knight Academy, Ministry of Education, France (1999)
  • Medal of First Class Labor, Vietnam (1999)
  • Prize on Honoring Vietnam (2003)
  • Đào Tấn Prize (2005)
  • International Prize of San Francisco for “lifelong contribution to the research on Vietnamese traditional music” 2013
  • Phan Châu Trinh Prize on Culture (2013)
  • Armorial of Ho Chi Minh City (2013)

Many thanks to anh Nghiêm Phú Phúc for the translation







I. Thời thơ ấu

Đêm rằm tháng 6 âm lịch năm Tân Dậu (1921), tôi chào đời trong một gia

đình bốn đời nhạc sĩ.

Cụ cố Trần Quang Thọ trước kia là nhạc công triều đình Huế. Ông nội là Trần

Quang Diệm, tục danh là Ông Năm Diệm, chủ soái nhóm đờn ca tài tử Vĩnh Kim

(Tiền Giang). Cha là Trần Quang Triều, mà giới tài tử trong Nam thường gọi là

Ông Bảy Triều biết đờn nhiều cây, mà đặc biệt nhứt là đờn độc huyền (đàn bầu) và

đờn kìm (đàn nguyệt). Ông đã chế ra cách lên dây đờn kìm mà ông gọi là « dây Tố

Lan », thường dùng để đờn Văn Thiên Tường và Tứ đại oán, mà giới tài tử trong

Nam đều biết và còn sử dụng.

Cụ cố ngoại là Nguyễn Tri Phương, đã làm đến chức Khâm sai Kinh Lược

Nam Kỳ. Ngoại tổ là Nguyễn Tri Túc, lúc sinh thời đã nuôi rất nhiều nhạc sĩ danh

tiếng vùng Cần Đước, Vĩnh Kim để cho hai người con là Nguyễn Tri Lạc và

Nguyễn Tri Khương học các thứ đờn. Ông Nguyễn Tri Khương, cậu thứ năm của

Trần Văn Khê mà cũng là thầy dạy tôi đánh trống nhạc lễ và trống hát bội, đã sáng

tác nhiều bản nhạc theo truyền thống.

Tôi chẳng những được may mắn sanh trong một gia đình mà hai bên nội

ngoại đều là nhạc sĩ, mà lại còn được « thai giáo » một cách rất đặc biệt. Mỗi ngày

cậu Năm thổi sáo và đàn tranh cho thai nhi Trần Văn Khê nghe mỗi sáng, trưa,

chiều. Mắt không xem hát bội, không xem đá gà, chỉ thường đọc những sách như

« Nhị Thập Tứ Hiếu », « Gia Huấn Ca »… Sau khi chào đời, mỗi ngày tôi vẫn tiếp tục

được nghe đàn sáo của cậu Năm Nguyễn Tri Khương, và cậu Mười Nguyễn Tri Ân

cũng là người thổi ống tiêu rất hay.

Sau khi cúng thôi nôi, được ông nội rước về ở gần ông và hàng ngày nghe ông

đờn tỳ bà, cha đờn độc huyền, cô đờn tranh, tôi đã sống trong một không khí đầy

âm nhạc. Khách tới, ông nội đờn bài Lưu Thuỷ để cho tôi nhảy cà tưng trong tay

người cô hay người khách, cho thấy chú bé biết theo nhịp, hễ ông đờn mau thì

nhảy mau, ông đờn chậm thì nhảy chậm.

Sáu tuổi tôi đã biết đờn kìm (đờn nguyệt). Tám tuổi biết đờn cò. Mười hai

tuổi biết đờn tranh và đánh trống nhạc.

Nhưng tôi lại bị mồ côi rất sớm. Ba tuổi ông ngoại qua đời. Năm tuổi đến

phiên ông nội. Mẹ mất năm 9 tuổi, và năm sau 10 tuổi cha từ trần. Cô Ba Viện nuôi

ba anh em tôi đến ngày khôn lớn.

II. Thời kỳ học tập

10 tuổi đậu Tiểu học. Sang Tam Bình Vĩnh Long nhờ người cô thứ năm nuôi.

Đến Tam Bình, Trần Văn Khê được học chữ Hán trong ba năm với nhà thơ và nhà

nho Thượng Tân Thị và trong kỳ Sơ học năm 1934 tại Vĩnh Long đậu Sơ Học có

phần Hán Văn. Cả tỉnh chỉ có Trần Văn Khê và Nguyễn Trọng Danh đậu bằng chữ

Trung học

Vào trường trung học Trương Vĩnh Ký năm 1934, được cấp học bổng. Năm

nào cũng đứng đầu lớp, và năm thứ tư học Pháp văn với ông Champion, được

chấm đậu kỳ thi tuyển lựa một học sinh xuất sắc nhứt trong năm đệ tứ để được du

lịch trên chiếc xe lửa xuyên Việt năm 1938 từ Saigon đến Hà nội, ghé qua Phan

Thiết, Tourane (Ðà Nẵng), Nha Trang, Huế. Thêm một cái may trong đời học sinh

là được học Việt văn và Hán văn với Giáo sư Phạm Thiều.

Đậu tú tài phần nhứt năm 1940, thủ khoa phần nhì năm 1941, và nhờ vậy

được Giải thưởng đặc biệt của đô đốc Decoux để đi viếng cả nước Cao Miên

(Kampuchea) xem Chùa Vàng, Chùa Bạc tại Nam Vang, viếng Đế Thiên Đế

Thích. Và trên đường về Việt Nam ghé Hà Tiên, nhờ thầy Phạm Thiều giới thiệu

nên được nhà thơ Ðông Hồ dẫn đi xem thập cảnh, mỗi nơi đến đều được nghe một

bài thơ hay do thi sĩ Ðông Hồ đọc để vịnh cảnh đẹp.

Trong lúc học tại trường trung học Trương Vĩnh Ký, đã cùng Lưu Hữu

Phước, Võ Văn Quan lập dàn nhạc của trường, và dàn nhạc của học sinh trong Câu

lạc bộ học sinh mang tên là Scola Club của Hội SAMIPIC (Hội Đức Trí Thể Dục

Nam Kỳ). Tôi chỉ huy hai dàn nhạc đó, vừa phối khí dàn nhạc dân tộc có chen đàn

Tây như mandoline, ghi-ta (guitar), vừa diễn trong khuôn khổ dàn nhạc Scola Club

những bài hát Tây loại « Les Gars de la Marine », « Sunset in Vienna »… Tôi cũng

làm trưởng ban tổ chức lễ Ông Táo trước ngày lễ nghỉ vào dịp Tết Ta, Tổng thư ký

Hội Thể Thao, và giữ tủ sách của trường trong ba năm Tú Tài.

Được học bổng của chánh phủ thuộc địa, lại được bổng đặc biệt của Hội

SAMIPIC, tôi ra Hà Nội học y khoa.

Tôi đứng trong ban tổ chức đêm hát trường đại học hằng năm, được các nhạc

sĩ cử làm chỉ huy dàn nhạc trường đại học. Tôi thừa dịp đó để có thể, ngoài những

bản thông thường của nhạc Tây phương như « La Veuve Joyeuse », « Marche

Turque », « Monument Musical »… thì giới thiệu những bài hát về thanh niên và lịch

sử của Lưu Hữu Phước.

Tôi và Lưu Hữu Phước tập cho học sinh trường Thành Nhân hát bài hát

« Thiếu Sinh », các cô trường Đồng Khánh hát bài « Thiếu Nữ Việt Nam », sinh viên

đại Học Hà Nội hát bài « La Marche des Etudiants », và đầu năm 1943, dựng ca

nhạc kịch « Tục Luỵ » (Thơ của Thế Lữ, nhạc phổ Lưu Hữu Phước) với nữ sinh

trường Đồng Khánh Hà Nội và trường Gia Long.

Năm 1949, tôi sang Pháp, làm « phóng viên », lúc ấy thành ký giả chuyên

nghiệp, có được thẻ nhà báo chuyên nghiệp do sở Thông tin Pháp cấp cho.

Vừa tới Pháp tháng 5, thì tháng 8 cùng đi với học sinh Việt Nam tham dự

Liên hoan thanh niên tại Budapest (Hungaria – Hung Gia Lợi). Cùng với anh

Nguyễn Ngọc Hà (hiện giờ đương tại chức Phó trưởng ban Việt kiều trung ương),

tổ chức chương trình văn nghệ giới thiệu nước Việt Nam đang tranh đấu dành tự

do. Tôi dự thi nhạc cụ dân tộc, với hai cây đờn cò và đờn tranh, được giải nhì, sau

Liên Xô, đồng hạng với Mông Cổ, trước Hung Gia Lợi và Bảo Gia Lợi.

Tôi đi đờn mỗi tối thứ năm và tối chủ nhựt tại hiệu cơm « La Paillote ». Trong

năm sau, mỗi cuối tuần, giới thiệu đờn cò, đờn tranh tại nhà hàng « Bồng Lai » của

ông Bùi Văn Tuyền, tại vùng Champs Elysées. Ghi âm cho hãng dĩa hát ORIA,

hơn 30 bài nhạc mới.

Mùa hè năm 1950, tôi sang La Haye, Hoà Lan học về Luật quốc tế. Hè năm

1951, thi đậu ra trường Chánh trị khoa Giao dịch quốc tế. Nhờ đậu hạng 5 nên

được tuyển vào ngạch thư ký quốc tế cho Liên Hiệp Quốc, năm ấy họp đại hội tại

Trong khi chờ đợi nhậm chức vào mùa thu 1951, thì tháng 8, hai tháng sau

khi đậu bằng Chánh trị, bị bịnh phải nằm nhà thương trong ba năm hai tháng. Ghi

tên soạn luận án Tiến sĩ đại học Paris năm 1952.

Từ năm 1954, ra khỏi nhà thương, cho đến 1958, theo học khoa nhạc học và

chuẩn bị luận án Tiến sĩ dưới sự chỉ đạo của các Giáo sư Jacques Chailley, Emile

Gaspardone, và André Schaeffner.

III. Ngoài ra tôi làm nhiều công việc để mưu sống, đáng kể nhứt là bốn

việc sau đây:

1. Thực hiện 52 buổi nói chuyện bằng tiếng Việt cho đài BBC Luân đôn với

các đề tài âm nhạc kịch nghệ và chuyện cổ tích Việt Nam.

2. Ðóng phim cho hãng « Arthur Rank Corporation » bên Anh. Phim tên là « A

Town Like Alice ».

3. Trong phim Pháp « La Rivière des Trois Joncques » (Ba chiếc thuyền trên

con rạch), phim gián điệp. Tôi đóng hai vai: vai chánh cảnh sát trưởng Việt Nam

trong cơ quan phản gián điệp, vai phụ: ông già Tàu bán đồ cổ. Đóng với Jean

Gaven và Dominiques Wilms.

4. Lồng tiếng phim « Gengis Khan » (Thành Cát Tư Hãn) trong vai Thừa tướng

Kao Linh. Vai do tài tử Mỹ James Mason đóng. Tiếng Pháp do Trần Văn Khê nói.

Tháng 6 năm 1958: đậu Tiến sĩ Văn Khoa (môn Nhạc Học) đại học Sorbonne

hạng Tối ưu với lời ban khen của giám khảo (Mention Très Honorable avec

félicitations du Jury).

Luận án chánh: Âm nhạc truyền thống Việt Nam (La musique vietnamienne

traditionnelle / The Traditional Vietnamese Music).

Đề tài phụ:

1. Khổng Tử và âm nhạc (Confucius et la Musique / Confucius and Music).

2. Vị trí âm nhạc trong xã hội Việt Nam (Place de la musique dans la société

vietnamienne / Place of Music in the Vietnamese Society).

VI. Sau khi đậu Tiến sĩ Văn Khoa

Tháng 8 năm 1958: dự hội nghị quốc tế đầu tiên tại trụ Sở UNESCO Paris.

Tham luận và Hoà nhạc chung một chương trình với Ravi Shankar (Ấn Độ), Ebadi

và Hossein Malek (Ba Tư), Yuize Shinichi (Nhựt Bổn) và Yehudi Menuhin (Mỹ

gốc Nga, Danh cầm thế giới về violon / violin).

Năm 1959: Hội Singer Polignac cho học bổng một năm để nghiên cứu và phổ

biến nhạc Việt Nam và nhạc châu Á tại Paris. Sáng lập Trung Tâm Nghiên cứu

nhạc Đông Phương (Centre d’Etudes de Musique Orientale / Center of Studies in

Oriental Music) bao gồm nhạc truyền thống Trung quốc, Ấn độ, Ba tư (Persian), Ả

rập, Việt Nam. Giữ chức Giám đốc học vụ và Giáo sư nhạc Việt Nam. Từ năm

1979 Chủ tịch Trung tâm kiêm Tổng giám đốc học vụ đến năm 1989. Trung tâm

này giải tán khi Trần Văn Khê hưu trí, sau 30 năm hoạt động.

Từ khi đậu Tiến sĩ đến lúc về hưu năm 1987, các hoạt động đi vào 5

hướng chánh:

1. Nghiên cứu âm nhạc

Năm 1960, được bổ nhiệm vào Trung Tâm nghiên cứu khoa học Pháp (Centre

National de la Recherche Scientifique / National Center for Scientific Research)

với chức Tuỳ viên nghiên cứu (attaché de recherche), 1964 lên chức lần lần đến

năm 1971 lên chức Giám đốc nghiên cứu (Directeur de recherche).

Đề tài nghiên cứu: trước hết là “Âm nhạc truyền thống Việt Nam” rồi đi lần

đến đề tài « đối chiếu nhạc cụ, nhạc lý và ngôn ngữ âm nhạc các nước Châu Á ».

Trong mỗi đề tài đi dài trong thời gian và rộng trong không gian. Trong thư

viện tìm thư mục, trong các bảo tàng viện nghe các băng từ, dĩa hát, làm phiếu, và

nhứt là đi diền dã (recherche sur le terrain / field research), và tự ghi âm, chụp ảnh

trên thực địa. Mỗi năm báo cáo kết quả và phải có ít nhiều bài đăng trong các tạp

chí chuyên môn.

Phải tham gia giảng trong các trường đại học và tham luận tại các hội nghị

Không thể đi sâu vào chi tiết, nhưng chỉ đưa ra vài con số điển hình:

– Đã đăng gần 200 bài đa số viết bằng tiếng Pháp, một số nhỏ bằng tiếng Anh,

có một số bài được dịch ra tiếng Đức, tiếng Trung quốc, tiếng Ả Rập, trong đó có

hơn 130 bài đăng từ hai ba chục đến cả trăm trang đánh máy, và những bài đăng

trong tạp chí “Le Courrier de l’UNESCO” được dịch ra hơn 15 thứ tiếng (Phụ lục

Thư mục các bài đã được in trong các tạp chí chuyên môn).

– Trần Văn Khê được các nước mời hay được Trung tâm nghiên cứu khoa học

Pháp và UNESCO phái đi dự gần 200 hội nghị quốc tế trên 67 nước trên thế giới

(Phụ lục: Danh sách các Hội nghị thế giới đã tham dự)

– Đã tự ghi âm trên 600 giờ âm nhạc và trao đổi với các nghệ nhân, nghệ sĩ

Việt Nam. Thâu trên 300 giờ âm nhạc Châu Á, châu Phi, chụp hơn 8.000 tấm ảnh

dương bản, ảnh màu hoặc đen trắng về sinh hoạt âm nhạc tại Việt Nam và tại nhiều

nước đã qua. Thâu thập được gần 500 dĩa hát của các nước trên thế giới, thực hiện

được gần 30 dĩa hát về âm nhạc truyền thống Việt Nam, 4 dĩa được 5 giải thưởng

lớn của Hàn lâm viện dĩa hát Pháp năm 1960, 1970, dĩa hát Đức quốc năm 1969.

Đã thực hiện nhiều phim ngắn dài về dân tộc nhạc học như phim về lối hát cổ điển

Dhrupad (Ấn độ), về ống Sheng (Sanh hầu) Trung quốc, đàn Guqin (cổ cầm Trung

quốc), đàn tranh Việt Nam.

2. Giảng dạy trong các trường đại học

Từ năm 1963 dạy trong Trung Tâm Nghiên cứu nhạc đông Phương, dưới sự

bảo trợ của Viện Nhạc Học Paris (Institut de Musicologie de Paris / Institute of

Musicology) môn thực tập đàn tranh và lớp lý thuyết, ngôn ngữ âm nhạc các nước

Châu Á. Đến năm 1980 chỉ lo về hành chánh và tổ chức chương trình giảng dạy.

Từ năm 1965 được mời dạy một lớp về âm thanh, thang âm điệu thức trong

các truyền thống tại châu Á.

Từ năm 1970 đến sau dạy môn Dân tộc nhạc học cho lớp cử nhân và Cao học.

Có cả Séminaire cho các thí sinh Tiến sĩ. GS Trần Văn Khê chỉ đạo nghiên cứu, đỡ

đầu và làm giám khảo cho hơn 50 thí sinh bảo vệ luận văn cao học và luận án tiến

sĩ về nhạc châu Á, châu Phi.

Ngoài ra còn giảng ba năm cho trường Cao học Khoa học xã hội (Ecole des

Hautes Etudes en Sciences Sociales), giảng nhiều lần tại Nhạc viện Paris (lớp về

nhạc cụ Châu Á của bà bá tước Genevieve de Chambure), và được thỉnh giảng trên

20 đại học năm châu, chỉ nhắc đến một vài nơi như Hàn Lâm viện List tại

Budapest, đại học Varsovie, đại học Vicenza, Venise, Iran (Ba Tư), Tây Nam Úc

châu, Perth, Trường nhạc Algerie, 3 lần tại đại học Hawaii, 2 lần UCLA, Los

Angeles, Carbondale (Southern Illinois), 3 lần tại Nhạc Viện Hà Nội, và nhiều lần

tại lớp thể nghiệm dạy nhạc dân tộc trên cấp đại học của Viện Nghiên cứu âm nhạc

và múa do cố GS Lưu Hữu Phước làm Viện trưởng…

3. Nhạc sĩ truyền thống Việt Nam

Tuy dạy về nhạc học, nhưng tôi vẫn không quên mình là nhạc sĩ truyền thống.

Trong các hội nghị quốc tế,tôi thường được mời tham dự với hai tư cách: người

nghiên cứu tham luận trong các buổi họp và còn đàn như một nghệ sĩ.

– Tôi còn dự rất nhiều nhạc hội, liên hoan âm nhạc Châu Á như Nhạc Hội Rennes,

Royan bên Pháp; Ajaccio tại đảo Corsica; Bá Linh (Berlin) bên Đức; Pamplona

bên Tây ban nha; Venise, Roma bên Ý; Bratislava và Brno (Tiệp Khắc); Shiraz (Ba

Tư); Sao Paulo bên Nam Mỹ; Wellington bên Tân Tây Lan (New Zealand), …

– Tôi đã dạy đờn tranh trong Trung Tâm Nghiên Cứu Nhạc đông Phương và kết

quả rõ nhứt là hai người con của tôi, Trần Quang Hải và Trần Thị Thuỷ Ngọc đều

biết đờn tranh và đã dạy lại cho nhiều trẻ em và thanh niên Việt Nam tại Pháp.

– Tôi đã thực hiện những dĩa hát mà trong đó có nhạc sĩ đờn độc tấu, hoặc vừa đờn

vừa ca những bản xưa.

– Tôi đã nhận lời thuyết trình cho thanh niên yêu nhạc Thụy Sĩ , Nam Tư, cho các

đài phát thanh, đài truyền hình nhiều nước trên thế giới về nhạc Việt Nam.

– 43 nước trên thế giới đã mời tôi thuyết trình và biểu diễn âm nhạc truyền thống

4. Nhiệm vụ quốc tế

Tôi là thành viên của nhiều hội nghiên cứu âm nhạc trong các nước Pháp, Mỹ,

Trung Quốc, và trên trường quốc tế:

– Hội nhà văn Pháp (Société des Gens de Lettres) (Pháp)

– Hội âm nhạc học (Société Francaise de Musicologie) (Pháp)

– Hội dân tộc nhạc học Pháp (Société Francaise d’Ethnomusicologie) (Pháp)

– Hội âm nhạc học quốc tế (Société Internationale de Musicologie)

– Hội dân tộc nhạc học (Society for Ethnomusicology) (Mỹ)

– Hội nhạc học Á châu (Society for Asian Music) (Mỹ )

– Hội Âm nhạc Á châu và Thái Bình Dương (Society for Asian and Pacific

– Hội quốc tế giáo dục âm nhạc (International Society for Music Education)

– Thành viên và chủ tịch hội đồng khoa học Viện quốc tế nghiên cứu âm nhạc

với phương pháp đối chiếu (International Institute for Comparative Music Studies)

– Hội đồng quốc tế âm nhạc truyền thống (International Council for

Traditional Music) – nguyên là Phó chủ tịch (Mỹ)

– Hội đồng quốc tế âm nhạc (International Music Council / UNESCO),

Nguyên Ủy viên ban chấp hành, nguyên phó chủ tịch, đương kim Chung sanh hội

trưởng danh dự (Pháp)

– Viện sĩ thông tấn Hàn lâm viện Châu Âu, Khoa Học, Văn chương, Nghệ

Từ 14 năm nay, thành viên ban giám khảo quốc tế Giải thưởng cho cổ nhạc thế

giới của đài phát thanh Insbruck (Áo quốc).

Từ 27 năm nay, thành viên, và từ 10 năm nay chủ tịch ban tuyển lựa quốc tế của

Diễn đàn âm nhạc châu Á do Hội đồng quốc tế âm nhạc tổ chức.

Ban giám đốc của chương trình viết lại lịch sử âm nhạc thế giới (UNESCO đề

xướng và tài trợ).

Với nhiều nhiệm vụ đó, tôi đã tham dự rất nhiều Hội nghị quốc gia Pháp, đức, và

Hội nghị quốc tế. Tất cả gần 200 hội nghị cử hành trong số 67 trên thế giới.

Xin đơn cử một số thí dụ:

+ Hội nghị của các hội quốc tế

1. Hội đồng quốc tế âm nhạc (Unesco), Paris 1958; Paris 1960; Roma 1962;

Hambourg 1964; Rotterdam 1966; New York 1968; Moscou 1971; Geneva 1973;

Ottawa, Montreal 1975; Bratislava, Praha 1977; Perth, Merbourne, Sydney 1979;

Budapest 1981; Stockholm 1983; Berlin Est 1985; Brasilia 1987; Paris 1989.

2. Hội đồng quốc tế âm nhạc truyền thống, Jerusalem 1961; Honolulu 1977; Oslo

1979; Seoul 1981; New York 1983; Stockholm-Helsinki 1985; Berlin Est 1987;

Schladming (Áo) 1989.

3. Hội quốc tế âm nhạc học, Copenhague 1972; Berkeley (Mỹ) 1977; Strasbourg

(Pháp) 1982.

4. Hội quốc tế giáo dục âm nhạc, Perth 1979; Varsovie 1980.

5. Viện quốc tế nghiên cứu âm nhạc theo phương pháp đối chiếu, Berlin 1965,

1967, 1971, 1986, 1989

6. Diễn đàn âm nhạc châu Á, Paris 1969; Paris 1971, Alma Ata (Nga sô) 1975;

Manila (Phi luật tân) 1976; Bagdad 1979; Bình Nhưỡng (Bắc Hàn) 1983; Ulan

Bator (Mông cổ) 1985; Thành phố Hồ Chí Minh 1990; Bombay 1993.

+ Đề tài: Bảo vệ và giới thiệu truyền thống âm nhạc

Teheran 1967; Berlin 1968; Berlin 1969; Lisbonne 1971; Montreal 1975; Manila

1976; Manila 1978; Baghdad 1979; Brest 1982; Wellington (Tân Tây Lan) 1982;

Madagascar 1985; Dakar 1985.

+ Đề tài: Các phương tiện truyền thống và âm nhạc

Tokyo 1961; Jerusalem 1963; Paris 1967; Hyderabad (Ấn độ) 1978; Baden Baden

(Đức) 1980; New York 1983; Tây Bá Linh, 1986.

+ Đề tài: Giáo dục âm nhạc

Teheran 1967; Tây Bá Linh 1969; Perth (Úc châu) 1979; Varsovie1982; Budapest

1982; Cannes 1984; Nice 1985; Paris 1988.

Giải thưởng, Huy Chương, Bằng Danh Dự:

* 1938: Bổng du lịch Saigon-Hà Nội-Saigon trên đường xe lửa xuyên Việt cho học

sinh xuất sắc các trường trung học miền Nam.

*1941: Bổng Toàn quyền đô đốc Decoux cho học sinh đậu Thủ khoa Tú tài phần

nhì và được toàn thể Giáo sư của lớp đề nghị

* 1949: Giải thưởng nhạc cụ dân tộc tại Liên hoan Thanh niên Budapest.

* 1960: Giải thưởng lớn của Hàn lâm viện dĩa hát Pháp (Grand prix de l’Academie

du Disque Français) Giải thưởng đại Học Pháp (Prix des Universites de France).

Dĩa hát về nhạc Việt Nam của Boite à Musique số BM LD 365.

* 1969: Deutscher Schallplatten Preis, Giải thưởng dĩa hát Đức quốc cho dĩa về

Nhạc Việt Nam Truyền thống miền Trung, dĩa Barenreiter Musicaphon số BM 30

LD 2022. Dĩa UNESCO Collection .

* 1970: Giải thưởng lớn Hàn lâm viện dĩa hát Pháp (Grand Prix du disque de

l’Academie du Disque Français), Prix de l’Ethnomusicologie (Giải thưởng dân tộc

nhạc học), dĩa Barenreiter Musicaphon số BM 30 LD 2022, UNESCO Collection.

Huy chương bội tinh hạng nhứt của chánh phủ Việt Nam Cộng Hoà

Văn hoá bội tinh hạng nhứt của bộ giáo dục Việt Nam Cộng Hoà

* 1975: Tiến sĩ âm nhạc danh dự (Docteur en musique, honoris causa tại Đại học

Ottawa (Canada)

* 1981: Giải thưởng âm nhạc của Unesco – Hội đồng quốc tế âm nhạc (Prix

Unesco Ơ.CIM de la Musique)

* 1991: Officier de l’Ordre des Arts et des Lettres. Ministère de la Culture et de

l’Information du Gouvernement francais (Huy chương về Nghệ Thuật và Văn

Chương của Bộ Văn Hoá Chánh phủ Pháp).

* 1993: Cử vào Hàn Lâm Viện Châu Âu về Khoa Học, Văn Chương, Nghệ Thuật.

Viện Sĩ thông tấn (Membre correspondant de l’Académie européenne des Sciences,

des Lettres et des Arts).

* 1993: được Tổng Thống Pháp Francois Mitterrand mời tháp tùng chuyến

công du của Tổng thống tại Việt Nam.

* 1994: Giải thưởng của các nhà phê bình đĩa hát Ðức quốc (Deutscher

Schallplatten Kritik Preis)

* 1995: Giải thưởng Koizumi Fumio về dân tộc nhạc học (Koizumi Fumio Prize

for Ethnomusicology, Nhựt Bổn)

* 1998: Huy chương Vì Văn Hoá Dân Tộc Bộ Văn Hoá (CHXHCNVN)

* 1999: tháng 5 dương lịch: Tiến sĩ danh dự đại học Monoton (Nouveau

Brunswick, Canada)

* 1999: Tháng 8 dương lịch: Huân chương Lao động hạng nhứt do Chủ Tịch Trần

đức Lương cấp (CHXHCNVN)

Danh sách dĩa hát do tôi đờn hay thu thanh điền dã:

– 1950-1952: 14 dĩa 78 vòng do hãng dĩa ORIA sản xuất bên Pháp, phát hành bên

Việt Nam, gồm có 28 bản tân nhạc. Lấy bí danh là ca sĩ Hải Minh.

– 1959: « Musique du Vietnam » (Nhạc Việt Nam), hãng La Boite a Musique số LD

365 (17cm/33 vòng), Paris. Grand Prix de l’Academie du Disque Français 1960.

Prix des Universites de France (Giải thưởng Hàn lâm viện Dĩa hát Pháp 1960).

– 1969: « Viet Nam 1 », hãng Barenreiter Musicaphon số BM 2022 (30cm/33 vòng),

collection Unesco, Kassel, Đức. Deutscher Schallplatten Preis 1969 (Giải thưởng

dĩa hát Đức 1969), Grand Prix de l’Acad’mie du Disque Français 1970 Prix

d’ethnomusicologie (Giải thưởng Hàn lâm viện Dĩa hát Pháp 1970 – Giải thưởng

Dân tộc nhạc học).

– 1970: « Viet Nam 2 », hãng Barenreiter Musicaphone số BM 2023 (30cm/33

vòng), collection Unesco, Kassel, Đức.

– 1972: « Musique du Viet Nam , Tradition du Sud » (Nhạc Việt Nam, truyền thống

miền Nam với Nguyễn Vĩnh Bảo và Trần Văn Khê), hãng OCORA số 68 (30cm/

33 vòng), Paris.

– 1972: « South Viet Nam, Entertainment Music » (Miền Nam Việt Nam,

Nhạc Tiêu Khiển với Nguyễn Vĩnh Bảo) , hãng Philips số 6586 028 (30cm/33

vòng) collection Unesco: Musical Sources, Hoà Lan.

– 1972: « Inde du Nord / Pandit Ram Narayan / Le Sarangi » (Ấn Độ miền Bắc /

Nhạc sư Ram Narayan / đàn Sarangi), hãng OCORA số OCR 69 (dĩa 30cm/33

vòng), Paris. Lời dẫn giải: Trần Văn Khê.

– 1972: « Narendra Bataju, Sitar/Surbahar » (Nhạc sĩ Narendra Bataju/đàn Sitar và

Surbahar), hãng CETO SELAF ORSTOM số W 751, Paris. Lời dẫn giải: Trần Văn

– 1976: « Viet Nam: Nouvelle Musique Traditionnelle » (Việt Nam: Nhạc cổ truyền

kiểu mới, với Trần Văn Khê, Trần Quang Hải, Trần thị Thuỷ Ngọc), hãng dĩa

OCORA số 558 512 (30cm / 33 vòng), Paris.

– 1978: « Viet Nam / Ca Trù and Quan Họ » hãng EMI ODEON số 064-183113

(30cm / 33 vòng), collection Unesco: Atlas Musical, Venise, Ý đại lợi.

– 1979: « Hát chèo / Vietnamese Traditional Folk Theatre », hãng Philips số 658

6035 (30cm / 33 vòng), collection Unesco: Sources Musicales, Amsterdam, Hoà

– 1983: « Viet Nam, Instruments et ensembles de musique traditionnelle » (Việt

Nam, Nhạc khí và Ban nhạc cổ truyền), hãng ARION số ARN 38783 (30cm /33

– 1985: « Viet Nam, Court Theatre Music » (Việt Nam , nhạc tuồng hoàng gia, hãng

EMI ODEON số 260 2821 (30cm / 33 vòng), collection Unesco: Musical Atlas

– 1985: « Musique du Vietnam » (Nhạc Việt Nam), hãng ACCT (Agence de

Coopération Culturelle et Technique) số 18110 (30cm/33 vòng), Paris.

– 1990: « Viet Nam / Hat Cheo », hãng AUVIDIS số đ8022 (dĩa CD), collection

Unesco, Paris. Tái bản của dĩa « Hat Cheo/Vietnamese Traditional Folk Theatre »

của hãng Philips số 6586035 (30cm/33 vòng). Một băng cassette của CD này được

xuất bản cùng một lúc.

– 1991: « Viet Nam / Ca Tru & Quan Ho », hãng AUVIDIS đ8035 (dĩa CD),

collection Unesco, Paris. Tái bản của dĩa cùng tên của hãng Emi-Odeon số 064-

183113 (30cm / 33 vòng). Một băng cassette của CD này được xuất bản cùng một

– 1994: « Viet Nam: Tradition du Sud/ Nguyen Vinh Bao & Tran Van Khe », dĩa

OCORA số C 580043 (dĩa CD), Paris. được giải Diapason d’Ór. Tái bản của dĩa

OCORA số 68 (30cm/ 33 vòng, năm 1972).

– 1994: « Viet Nam / Poésie et Chants / Tran Van Khe & Tran Thi Thuy Ngoc »

(Việt Nam / Ngâm thơ và Hát), hãng OCORA số C 560044 (dĩa CD), Paris.

– 1995: « Viet Nam / Le Dan Tranh: Musique d’Hier et d’Aujourd’hui » (Việt Nam /

đàn Tranh: Nhạc quá khứ và hiện tại » với Nguyễn Thị Hải Phượng và Trần Văn

Khê, hãng OCORA số 560045 (dĩa CD), Paris. Grand Prix de la Critique

Allemande (Giải thưởng Phê Bình đức), CHOC de la revue Le Monde de la

– 1996: « Viet Nam / Tradition du Sud/ Nguyen Vinh Bao & Tran Van Khe », hãng

AUVIDIS số đ8049 (dĩa CD), collection Unesco, Paris.

– 1998: « Viet Nam / Improvisations/ Tran Van Khe, Tran Quang Hai, Tran Thi

Thuy Ngoc », hãng OCORA số C 580070 (dĩa CD), Paris. Tái bản của dĩa OCORA

số 558 512 (30cm / 33 vòng, năm 1976).

– 1997: « Viet Nam Ca Tru », hãng INEDIT số W 260070 (dĩa CD), Paris. Lời dẫn

giải: Trần Văn Khê.

– 1997: « Viet Nam: Tradition de Hue » (Việt Nam: Truyền thống Huế/ Nhạc cung

đình và Nhạc thính phòng), hãng INEDIT số W 260075 (dĩa CD), Paris. Lời dẫn

giải: Trần Văn Khê.

– 1998: « Viet Nam: Tradition du Sud » (Việt Nam: Truyền thống miền Nam), hãng

AUVIDIS đ8070 (dĩa CD), collection Unesco, Paris. Tài liệu thu thanh và lời dẫn

giải: Trần Văn Khê & Nguyễn Hữu Ba.

– 1998: « Viet Nam: Musique bouđhique » (Việt Nam: Nhạc Phật giáo), hãng

INEDIT số &&. (dĩa CD), Paris. Lời dẫn giải: Trần Văn Khê.

Một số phim do tôi thực hiện và một số phim về tôi:

1. Một phim về kỹ thuật hát Dhrupad của Ấn độ, điệu thức Raga Todi do hai anh

em Dagar trình diễn, do trung tâm GRM (Groupe de Recherche Musicale của ông

Pierre Schaeffer), Paris , 1964 thực hiện. Một phim về cách lên dây đàn Tanpura

Ấn độ, một phim về kỹ thuật đánh trống Pakhawaj và chu kỳ tiết tấu Chautala với

12 đơn vị. Một đoạn phim về cách đọc thơ và sau đó hát theo thể điệu Dhrupad và

những thí dụ hát theo thể điệu Dhrupad, Kheyal và Thumri.

2. Phim « Histoire du riz », phần 1 về sắc tộc Ifugao ở Phi Luật Tân, phần 2 ở Việt

Nam, phim nói bằng tiếng Pháp do Trần Văn Khê đọc. Thực hiện bởi Diier Mauro

và Hồ Thuỷ Tiên. Sản xuất: Orchidees.

3. Phim « Dis moi, Philippines » do Trần Văn Khê đọc tiếng Pháp và do Eric Dazin

thực hiện. Sản xuất: Orchidees.

Tài liệu băng thu thanh:

1. Les Traditions musicales de l’Asie (Truyền thống âm nhạc Á châu), nói tiếng

2. Le Dhrupad: un art vocal de l’Inde du Nord (Dhrupad: nghệ thuật hát Ấn độ

miền Bắc), nói tiếng Pháp.

3. Le Tabla et les cycles rythmiques dans la musique hindoustane (Trống Tabla và

chu kỳ tiết tấu trong nhạc Ấn theo trường phái Hindoustane), nói tiếng Pháp.

4. La musique arabe (Nhạc Á rập), 6 tập, với sự cộng tác của Giáo sư Amnon

Shiloah, nói tiếng Pháp.

Băng Video:

Với sự cộng tác của cơ quan thính thị của trường đại học Paris Đauphine, INALCO

(Viện quốc gia ngôn ngữ và văn minh Đông phương), đặc biệt với Guy Senelle,

Didier Tauin và Paul Hervé.

1. Le Sheng, orgue à bouche avec Cheng Shui Cheng (đàn Sanh Hầu với nhạc sĩ

Cheng Shui Cheng). Quá trình lịch sử, cách chế tạo nhạc khí. Diễn giả: Trần Văn

Khê. Khái quát về « Sanh Hầu ở Á châu ».

2. Le Qin, cithare chinoise à 7 cordes sans chevalets (đàn Cổ Cầm 7 dây không có

nhạn với các nữ nhạc sĩ Liu, Yip Ming Mei). Quá trình lịch sử, kỹ thuật đàn, một

vài bài cổ điển của Đàn Tranh, Cổ cầm. Diễn giả: Trần Văn Khê.

3. Le « Dan Tranh », cithare vietnamienne à 16 cordes (đàn Tranh Việt Nam 16 dây)

với sự cộng tác của Trần Thị Thuỷ Ngọc. Quá trình lịch sử, miêu tả, kỹ thuật đàn,

một vài bản cổ truyền. Giải thích về điệu thức theo truyền thống miền Nam, đối

chiếu với các loại đàn tranh Trung Quốc, Nhựt Bổn, Đại Hàn và Mông Cổ.

4. Le « Dan Tranh », cùng một đề tài nhưng với bài bản khác. Với sự cộng tác của

Trần Thị Thuỷ Ngọc. Trình bày và giải thích bằng tiếng Pháp: Trần Văn Khê, thực

hiện cho Trung tâm nghiên cứu nhạc Đông Phương.

Tài liệu thu hình video tại Việt Nam:

1. Nhạc dân gian và tuồng ở Việt Nam năm 1982

– Lễ Giỗ Tổ Cải lương miền Nam ở TP. Hồ Chí Minh (29/09/1982)

– Trích đoạn tuồng « Thần nữ dựng ngũ linh kỳ »(29/09/1982)

– Nhạc dân gian vùng Huế (làng Xuân Long) (29/09/1982)

– Hát Tuồng, truyền thống Quảng Nam, Trang điểm, động tác, đấu võ (25/10/1982)

– Hát Tuồng, truyền thống Bình Định: Nhạc, Diễn xuất, minh hoạ động tác, những

cách ngâm do ông Võ Sĩ Thừa biểu diễn (27/10/1982)

– Tuồng dân gian Hát Bài chòi. Minh hoạ và trích đoạn một vài tuồng cổ truyền

(18/10/ 1982)

– Viếng thăm nữ nghệ sĩ nhân dân Phùng Há (tháng 11, 1982)

2. Đời sống âm nhạc ở Việt Nam năm 1987

– Tiết tấu cổ truyền dùng trong múa và tân nhạc với Văn Thinh

– Sáng chế cây đờn độc huyền Lạc Cầm phối hợp chung với đờn tranh 12 dây và 2

đờn kìm 4 dây do Mác Tuyên sáng tạo. Trình bày và thể nghiệm minh hoạ do các

nhạc sĩ và giáo sư nhạc của trường âm nhạc Hà Nội. Giáo sư Lưu Hữu Phước và

Trần Văn Khê dẫn giải (17/11/1987).

– Nhạc truyền thống và dân ca trong các lớp mẫu giáo ở Củ Chi và trường Lê Lợi

(TP HCM) (27 /11/1987)

– Buổi hoà nhạc của nhóm Tiếng Hát Quê Hương, nhóm Tao đàn do Phạm Thuý

Hoan, giáo sư trường Âm nhạc TP.HCM xếp đặt đặc biệt cho Giáo sư Trần Văn

Khê (29/11/1987)

– Độc tấu đàn tranh do Hải Phượng đàn những bản cổ truyền và sáng tác mới của

Phạm Thuý Hoan (30/11/1987)

– Nhóm nhạc gõ Phù Đổng tại TP HCM (04/12/1987)

– Lễ đặc biệt dành cho GS Trần Văn Khê do 3 nhóm trẻ « Tiếng Hát Quê Hương »,

« Tao đàn », « Bình Thạnh » (06/12/1987)

– Dạ hội Nhạc cổ truyền Việt Nam tại toà Tổng Lãnh Sự Pháp ở TP HCM. Phần

giới thiệu bằng tiếng Pháp: TrầnVăn Khê (07/12/1987)

– Âm nhạc truyền thống Việt Nam tại Montreal (Canada, ngày 19 và 27 tháng 4,

3. Thu hình video năm 1989:

– 5 chương trình nhạc truyền thống Việt Nam cho Viện nghiên cứu âm nhạc và

múa được chiếu trên đài truyền hình của TP HCM (5 tháng 3, 1989) với GS Trần

Văn Khê là diễn giả và với sự tham gia của nhạc sĩ Phạm Đức Thành (đàn bầu) và

nhóm Phù Đổng (nhạc cụ gõ).

– Buổi họp của nhóm nhà thơ Quỳnh Dao do nhà thơ Tôn nữ Hỷ Khương tổ chức

vinh danh GS Trần Văn Khê (2 tháng 9, 1989) (video NTSC)

– Lưu Hữu Phước, cuộc đời, sự nghiệp, nghệ thuật, thuyết trình bởi Trần Văn Khê

với minh hoạ của nhiều nhóm nhạc sĩ tại nhà hát Thành phố (TP.HCM) vào hai

ngày 11 và 12 tháng 9, 1989 (6 giờ phim video)

– Đêm Trung Thu do bà Phạm Thuý Hoan tổ chức và GS Trần Văn Khê trong vai

tuỳ hứng Ông Tiên Già (phim video NTSC)

– Hội nghị quốc tế âm nhạc tại Osaka với bài tham luận bằng tiếng Anh

« International Reception of  Music in Vietnamese Traditional (22/07/1990), tham

gia bàn tròn về « International Recepion in Music » (24/07/1990) (phim video

– Hội nghị về nhạc Á châu và Thái Bình Dương tại Kobe (Nhựt Bổn) (28 tháng 7,

1990) (phim video NTSC)

– Lễ 70 tuổi của GS Trần Văn Khê do hội các nhà thơ gia đình Quỳnh Dao, nhà thơ

nữ Tôn nữ Hỷ Khương tổ chức tại TP.HCM (14 tháng 11, 1990) (phim video

– Giới thiệu nhạc đàn tài tử miền Nam do Trần Văn Khê thuyết trình, đài truyền

hình Cần Thơ thực hiện (16 tháng 11, 1990) (phim video NTSC)

– Đêm vinh danh GS Trần Văn Khê do nhóm Tiếng Hát Quê Hương tổ chức (16

tháng 11, 1990) (phim video NTSC)

– Buổi nói chuyện của GS Trần Văn Khê về các hoạt động của giáo sư ở hải ngoại

tại Thuỳ Khương trang (22 tháng 11, 1990) (phim video NTSC)

– Kỷ niệm Nguyễn Tri Phương, ông cố ngoại của Trần văn Khê tại phường Bửu

Hội, tỉnh Biên Hoà (Đồng Nai) (2 tháng 12, 1990) (phim video NTSC)

– Chương trình âm nhạc của nhóm Tiếng Hát Quê Hương cho đài truyền hình

TP.HCM (1 và 2 tháng 12, 1990) (phim video NTSC)




Ngày sinh : 24-07-1921

Quê quán : Làng Vĩnh Kim, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho.

Nơi ở hiện nay :   32 Huỳnh Đình Hai, phường 24, quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí

Công việc hiện nay:

Hưu trí, thành viên danh dự Hội đồng Quốc tế Âm nhạc thuộc UNESCO.

Thành viên danh dự Hội đồng Quốc tế Nhạc Truyền Thống (International Council for

Điện thoại : ĐT nhà riêng : (08) 3.551.1249

+ Được cấp bằng Tiến sĩ Văn chương, Khoa Âm Nhạc học, ĐH Sorbonne Paris

+ Được công nhận chức danh Giáo sư năm 1967.

Quá trình học tập/công tác :

1941-1944 : Trường Đại học Đông Dương Hà Nội, Y khoa.

1944-1949 : Giáo sư tư thục tại Sài Gòn và Hậu Giang ; Ký giả báo Thần Chung và

1949-1988 : Học tập, nghiên cứu và tham gia giảng dạy tại hơn 20 Trường Đại học trên

1959-1988 : Giám đốc Nghiên cứu tại Trung Tâm Quốc gia Pháp Nghiên cứu Khoa


Traditional Music) vào năm 2013

E-mail :

Việt Báo.

khắp thế giới.

học (Directeur de Recherche au Centre National de la Recherche


1969-1988 : Giáo sư Khoa Dân tộc Nhạc học tại Đại học Sorbonne Paris.

1999-2003 :  Giáo sư Đại học Dân lập Hùng Vương (TP.HCM).

2006 đến nay : Giáo sư Đại học Dân lập Bình Dương. Cố vấn đặc biệt Hội đồng

Thành viên của nhiều Hội quốc tế về Âm nhạc và nghiên cứu âm nhạc như : Hội

đồng âm nhạc quốc tế thuộc UNESCO, Hội đồng quốc tế âm nhạc truyền thống, Hội

đồng quốc tế Giáo dục âm nhạc, Hội đồng quốc tế Nghiên cứu âm nhạc, Hội Âm

nhạc học, Dân tộc âm nhạc học, Hội nhà văn (Pháp), Hội Dân tộc Âm nhạc học Mỹ,

Hội Nghiên cứu âm nhạc truyền thống Nhật Bản, Hội Nghiên cứu âm nhạc Ấn Độ.

Những đóng góp chủ yếu cho Việt Nam và thế giới :

– Đã có trên 200 bài viết về Âm nhạc Việt Nam và âm nhạc Châu Á đã được đăng

trong các tạp chí chuyên môn của nhiều nước, đặc biệt những bài viết cho

Courrier de l’UNESCO được dịch ra 14 ngôn ngữ khác nhau.

– Đã thực hiện trên 25 đĩa hát 33 vòng và CD về Âm nhạc Việt Nam và vài nước

Khoa học Đại học Bình Dương.

– Đã lồng tiếng cho trên 100 phim từ tiếng Anh ra tiếng Pháp, diễn viên điện ảnh

cho 6 phim quảng cáo tại Pháp và làm diễn viên cho 2 phim lớn là : “La Rivière

des trois Joncques” (Pháp) và “A town like Alice” (Anh).

– Viết bài về âm nhạc truyền thống Việt Nam tại nhiều báo chí, tạp chí trong nước

và trên thế giới. Giúp các cơ quan trong nước giới thiệu âm nhạc Việt Nam tại các

Hội nghị quốc tế, trong các Diễn đàn âm nhạc Châu Á, các Cơ quan quốc tế như:

UNESCO, Hội đồng Âm nhạc quốc tế.

– Giới thiệu các bộ môn Ca trù, Múa rối nước, Hát bội miền Nam, Nhã nhạc (Cung

đình Huế), Nhạc Phật giáo Việt Nam, đàn Tài tử, ca nhạc Huế bằng những buổi

thuyết trình, dĩa hát, băng video, làm cho ngoại quốc hiểu thêm về các di sản văn

hóa phi vật thể của Việt Nam.

– Đặc biệt đã giới thiệu Đờn ca tài tử trong và ngoài nước :

+ 1949 : Tại Budapest Hung-ga-ri trong cuộc thi về nhạc khí dân tộc do Liên

hoan Thanh Niên tổ chức : Giới thiệu 2 nhạc khí đờn Cò và đờn Tranh Việt

Nam trong những bài bản Đờn ca tài tử, giải nhì thế giới.

+ 1949 – 1951 : Giới thiệu trong nhiều dịp cho các đoàn thể Thanh niên Pháp và

những người yêu nhạc Đông phương những chương trình về Đờn ca tài tử,

được tổ chức trong các nhà Văn hoá Pháp.

+ 1953 : Bắt đầu soạn Luận án Tấn sĩ văn chương khoa Nhạc học tại Trường Đại

học Văn khoa Paris – Sorbonne với đề tài “Âm nhạc truyền thống Dân tộc Việt

Nam”, bảo vệ thành công năm 1958 – Ưu hạng với lời khen của Ban giám

khảo. In ra năm 1962 với sự ủng hộ tài chánh của Trung tâm quốc gia nghiên

cứu khoa học Pháp và Bảo tàng viện Guimet. Tuy là một luận án về Âm nhạc

truyền thống nói chung nhưng các tư liệu phong phú nhứt có liên quan đến Âm

nhạc Cung đình Huế và Âm nhạc Tài tử miền Nam.

+ 1959 : Thành lập Trung tâm Học nhạc Đông phương chuyên dạy các môn Âm

nhạc truyền thống châu Á theo phương pháp truyền khẩu và truyền ngón.

Trong Trung tâm đó lãnh trách nhiệm Giám đốc Nghệ thuật và chuyên dạy

Đờn ca tài tử (Tranh, Kìm, Cò) với sự cộng tác của hai con (Trần Quang Hải &

Trần Thị Thuỷ Ngọc), hoạt động 30 năm và đào tạo trên 150 sinh viên Pháp và

quốc tế biết nhạc tài tử, trong số đó nổi bật nhứt là 3 sinh viên : Kim Lý (dạy

đờn Tranh cho trẻ em Việt Nam nhiều nơi tại Pháp) – Andre Lantz (GS điện tử,

đờn Tranh rất mùi, đi nghĩa vụ quân sự tại châu Phi, nhân ngày Tết Việt Nam

đã đờn bài Tứ đại làm rơi nước mắt bao nhiêu kiều bào Việt ở châu Phi) –

Nelly Felz (GS dạy cấp Tú tài chuyên về Âm nhạc, bắt buộc tất cả sinh viên

phải biết đờn Tranh mới được thêm điểm trong cuộc thi, chuyên Đờn ca tài tử

và đặc biệt thích nhứt là hơi Xuân và hơi Oán).

+ 1959 – 1963 : Được tuyển vào Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Khoa học

Pháp với cấp bực “Tuỳ viên Nghiên cứu” để nghiên cứu về ngôn ngữ âm nhạc

Việt Nam đặc biệt trong Đờn ca tài tử và các cách chuyển hệ (Metabole)

+ 1959 – 1965 : Giới thiệu Đờn ca tài tử trong tiết mục dành riêng cho tôi tại 2

hiệu ăn lớn : hiệu ăn La Table du Mandarin của anh Phạm Văn Mười và hiệu

ăn Bồng Lai của anh Bùi Văn Tuyền tại Vùng Champs-Elysees.

+ 1963 – 1967 : So sánh âm nhạc Đờn ca tài tử với  Âm nhạc thính phòng của

nhiều nước khác trên châu Á (Trung Quốc – Nhựt Bổn – Triều Tiên – Ấn Độ).

Nhờ bà De Chambure trong lúc thăm Việt Nam bà có máy ghi âm tối tân bằng

âm thanh nổi hiệu Nagra ghi âm Đờn ca tài tử dưới sự chỉ đạo của GS Nguyễn

Hữ Ba và nhờ tiền tài trợ của Trung tâm Nghiên cứu Học nhạc với phương

pháp đối chiếu tại Tây Bá Linh làm ra được 1 dĩa hát về nhạc Cung đình Huế

và 1 dĩa hát về âm nhạc tài tử miền Nam, xuất bản dưới nhãn hiệu dĩa hát của

Unesco, trong dĩa đó có những bài Tứ đại oán và Vọng cổ do Bạch Huệ ca,

trong dàn đờn người giữ cây đờn Kìm là bác Sáu Tửng.

+ 1963 – 1967 : So sánh âm nhạc Đờn ca tài tử với  Âm nhạc thính phòng của

nhiều nước khác trên châu Á (Trung Quốc – Nhựt Bổn – Triều Tiên – Ấn Độ)

+ 1968 – 1972 : Chức vụ Nghiên cứu sư, đã được mời dạy nhạc học trong

chuyên khoa Dân tộc nhạc học. Trong những năm này đặt trọng tâm nghiên

cứu vào các Kịch nghệ châu Á: Jing Xi (Kinh kịch Trung Quốc), Nôh, Kabuki

(Nhựt Bổn), Pansori (Triều Tiên), Hát chèo, hát bội, hát cải lương (Việt Nam)

+ 1972 : Trường Đại học Carbondale (Mỹ) có mời Nhạc sư Vĩnh Bảo, tôi và

Nhạc sĩ Phạm Duy sang dạy một khoá 3 tháng cho sinh viên. NS Vĩnh Bảo dạy

về cách đóng đàn và cách đờn theo truyền thống Đờn ca tài tử, tôi dạy về Lịch

sử và lý thuyết của âm nhạc Việt Nam nói chung và Đờn ca tài tử nói riêng,

Phạm Duy dạy về Dân ca Việt Nam (cả 3 miền). Trường tổ chức nhiều buổi

hoà nhạc Đờn ca tài tử cho sinh viên, kể cả các tổ chức Văn hoá của vùng do

NS Vĩnh Bảo và tôi đảm nhận.

+ 1973 : Trước khi trở về Việt Nam NS Vĩnh Bảo ghé Pháp và ở tại nhà tôi. Hai

anh em góp sức giảng dạy về Đờn ca tài tử cho Trường Đại học Sorbonne và

những trường Trung học cấp III ở vùng ngoại ô.

Trung tâm học nhạc Đông phương tổ chức nhiều buổi hoà nhạc cho Việt

kiều, trong dịp này hãng dĩa Ocora (thuộc Đài phát thanh Paris) mời NS Vĩnh

Bảo và tôi ghi âm một dĩa hát Đờn ca tài tử. Các chuyên gia Unesco sau khi

nghe dĩa hát Ocora rất thích và phái một chuyên gia ghi âm là Hubert de

Frayssex thực hiện một dĩa hát đặc biệt do Unesco tài trợ và được phát hành

dưới nhãn hiệu dĩa hát của Unesco, mục “Musical Sources” (Nguồn gốc âm

nhạc) đây là dĩa giới thiệu Đờn ca tài tử: NS Vĩnh Bảo đờn Tranh, tôi đờn Tỳ

Bà 2 bản Tây Thi, Cổ bản. NS Vĩnh Bảo độc tấu 3 bài Nam Xuân, Nam Ai,

Đảo ngũ cung và một phần bài Tứ đại oán, có đủ cả phần rao đầu.

+ 2010 : Cố vấn đặc biệt cho Uỷ Ban Thành lập Hồ sơ về Đờn ca tài tử để gửi

Unesco. Đã góp ý và sửa những sai lầm trong các cuộn phim về Đờn ca tài tử

của hồ sơ. Cung cấp những dĩa hát mang nhãn hiệu Unesco, trong đó có nhiều

tiết mục Đờn ca tài tử.

– Chương Mỹ Bội Tinh hạng I – Cộng Hòa Việt Nam (1974)

– Văn Hóa Bội Tinh hạng I – Cộng Hòa Việt Nam (1974)

– Giải thưởng UNESCO – CIM về Âm nhạc (1981)

– Huy chương Công dân ưu tú TP.HCM (1981)

– Fulbright Scholarship (1988) Bộ ngoại giao Mỹ sắp đặt cho dạy học trong một

năm tại Hololulu về Âm nhạc Dân tộc các nước truyền thống châu Á, đặc biệt

Âm nhạc Dân tộc Việt Nam.

– Officier des Arts et des Lettres – Bộ VHTT Pháp (1991)

– Huy chương Vì Văn hoá quần chúng – Bộ VHTT Việt Nam (1991)

– Viện sĩ Thông tấn Hàn Lâm Viện Châu Âu Khoa học Văn chương Nghệ thuật

– Koizumi Fumio International Prize for Ethnomusicology (1994) Nhựt Bổn

– Huân chương Lao động hạng Nhất – Chủ tịch nước CHXHCNVN (1999)

– Chevalier de l’Ordre des Palmes Academiques – Bộ Giáo dục Pháp (1999)

– Giải thưởng Vinh danh nước Việt (2003)

– Giải thưởng Đào Tấn (2005)

– Giải thưởng Quốc tế do Thành phố San Francisco (Mỹ) về “Đã cống hiến trọn

đời cho việc nghiên cứu Âm nhạc truyền thống Việt Nam”.

– Giải thưởng Phan Châu Trinh (2011)

– Huy hiệu Thành phố Hồ Chí Minh (2013)

GS TS Trần Văn Khê trò chuyện trên Gala Ngày trở về 2011

GS TS Trần Văn Khê trò chuyện trên Gala Ngày trở về 2011

Published on Jun 12, 2015

« Tôi sẽ tiếp tục làm công việc từ ngày xưa, tiếp tục việc làm theo lý tưởng: sống nhờ Trời Phật hưởng hồng ân và sẽ luôn luôn làm việc tới hơi thở cuối cùng… » Đó là chia sẻ của GS TS Trần Văn Khê trong chương trình Gala Ngày trở về phát sóng trong dịp Tết Tân Mão 2011 trên VTV1 và VTV4

SONG KỲ – NAM YÊN : “Quái kiệt” Trần Văn Trạch, người làm náo động cả Sài Gòn

Giải mã tài năng âm nhạc GS.TS Trần Văn Khê:

“Quái kiệt” Trần Văn Trạch, người làm náo động cả Sài Gòn

(LĐĐS) – Số 28 Song Kỳ – Nam Yên – 7:50 AM, 26/07/2015
Trần Văn Khê, Trần Văn Trạch và Lê Thương thời trẻ (Ảnh từ trái qua).

Như đã biết, Trần Văn Khê là anh cả trong gia đình có 3 anh em, hai người còn lại là Trần Văn Trạch và Trần Ngọc Sương. Giống như người anh cả Trần Văn Khê, hai người em cũng lớn lên trong môi trường âm nhạc của gia đình, về sau đều thành danh. Đặc biệt là người em kế Trần Văn Trạch, tuy kém anh mình ở học hàm, học vị, nhưng cũng đủ sức làm náo động cả Sài Gòn suốt thời gian dài bằng tài năng nghệ thuật của mình.

“Khê anh” và “Khê em”

Trần Văn Trạch sinh năm 1924, nhỏ hơn Trần Văn Khê 3 tuổi. Thuở nhỏ, cũng giống như anh mình, Trần Văn Trạch theo học tiểu học ở Collège de Mỹ Tho (Trường Trung học Mỹ Tho) cho tới năm 18 tuổi (1942) thì rời ghế nhà trường. Ngay từ lúc nhỏ, ông đã có năng khiếu về âm nhạc, lại được người cô ruột là cô Ba Viện chỉ dạy, nên ông sử dụng khá thành thạo đàn kìm và đàn tỳ bà. Ông còn học đàn mandoline với anh ruột Trần Văn Khê và học đàn violon với người anh họ Nguyễn Mỹ Ca. Ở tuổi thiếu niên, ông đã biết chơi thành thạo những bài nhạc Pháp thịnh hành thuở đó.

Kể về đứa em kế của mình, GS.TS Trần Văn Khê viết: “Khi Trạch mới sanh, cả nhà đều vui mừng. Ông nội tôi muốn đặt tên con cháu đều có bộ Thủy nên cha tôi tên Triều là dòng nước, tôi tên Khê là khe suối, em tôi tên Trạch là ao, đầm. Nhưng từ lúc lên một, mỗi khi trong nhà có ai gọi em tôi “Trạch ơi!” là con cháu của bà cụ láng giềng trùng tên thấy khó chịu, nên qua xin ông nội tôi đặt tên khác cho chú bé Trạch, để bà khỏi bị kêu réo tên bà”. Từ đó, dù trong sổ bộ vẫn tên Trần Văn Trạch, nhưng cậu bé Trạch được gọi cái tên mới là “Khê em”, còn Trần Văn Khê là “Khê anh”. Trong gia đình và cả làng Vĩnh Kim, ai nấy đều gọi 2 anh em là “Khê anh” và “Khê em”.

GS.TS Trần Văn Khê kể tiếp: “Tuy chúng tôi cách nhau 3 năm, chúng tôi không rời nhau, như anh em sinh đôi. Tối đi ngủ, sáng thức dậy một lượt, cùng ăn lót lòng giống nhau, môt gói bắp nấu, một gói xôi đậu hay xôi nếp than có dừa nạo muối mè. Mỗi buổi ăn, ngồi gần nhau, đi tắm sông, tập đi xe đạp, học võ Thiếu Lâm với anh ba Thuận con của cậu năm Khương, cả khi đi tiểu, đi tiêu cũng đều cùng một lúc”.

Sau khi Trần Văn Khê lên Sài Gòn học Trường Petrus Ký rồi ra Hà Nội học ngành y, Trần Văn Trạch cũng rời quê hương lên Sài Gòn đi theo nghiệp âm nhạc. Nhưng chỉ hơn năm sau, tại quê nhà, cô Ba Viện (như là mẹ ruột của 3 anh em Trần Văn Khê) lâm trọng bệnh. Vì chữ hiếu, “Khê em” phải bỏ giữa chừng mọi dự tính, trở về quê lo tròn chữ hiếu. GS.TS Trần Văn Khê kể: “Khi cô tôi đau nặng, bịnh lao đã tới thời kỳ thứ ba, trắc nghiệm trong đàm đã thấy có vi trùng Koch. Cô tôi có một người giúp việc rất trung thành, tình nguyện nuôi cô tôi lúc đau ốm. Nhưng Trạch, nhứt định bỏ cả công việc về làng Vĩnh Kim, vừa tìm việc làm ăn hùn hiệp với một người anh họ để làm lò chén vừa để mỗi ngày đạp xe lôi đưa cô tôi đi hứng gió ở ngã ba chim chim, cách nhà cô tôi đang ở hơn 1 cây số. Trạch thuê đóng một chiếc xe lôi có ghế nệm, mỗi ngày khi mặt trời xế bóng về chiều, Trạch đạp xe đạp, đưa cô tôi đi hứng gió…”.

Lúc đó, ở Mỹ Tho, có một gia đình người Pháp làm công chức. Người Pháp này có cảm tình với cậu học sinh đàn hay, hát giỏi Trần Văn Trạch. Lúc Nhật đảo chính Pháp năm 1945, ông người Pháp bị bắt lên tập trung tại Sài Gòn. Trước khi đi, ông gởi gắm gia đình nhờ Trạch trông nom. Ông có một cô gái lớn rất đẹp và trai tài gái sắc đã gặp nhau, cuộc tình dẫn đến sự ra đời của một đứa bé. Khi phong trào Việt Minh nổi dậy, Trần Văn Khê gia nhập Thanh niên cứu quốc. Trần Văn Trạch dắt cô vợ Pháp và đứa con nhỏ vào vùng kháng chiến tìm anh. Để rồi sau khi gặp anh ở Cần Thơ, Trần Văn Trạch được vào Ðội quân nhạc Nam bộ và hai anh em sống lại cuộc đời thuở nhỏ, cùng ăn một mâm, cùng ngủ dưới một mái nhà.

“Quái kiệt” Trần Văn Trạch. 

Người khai sinh nhạc hài hước

Sau khi Nhật đầu hàng trong Thế chiến 2, quân đội Pháp trở lại Việt Nam, những phòng trà ở Sài Gòn được phép mở cửa trở lại. Trần Văn Trạch trở về Sài Gòn xin vào làm hoạt náo và hát tại Dancing Théophile ở vùng Dakao. Sau đó, ông mở một phòng trà nhỏ ở đường Lagrandière (nay là đường Lý Tự Trọng, TPHCM). Khoảng năm 1946-1947, Trần Văn Trạch cùng em gái là Trần Ngọc Sương mở quán ca nhạc tại khu Bàn Cờ (nay thuộc quận 3, TPHCM). Nhằm câu khách, ông Trạch thường hát những bài nhạc Pháp cho lính Pháp nghe, nên ông được bạn bè đặt cho một cái tên rất Tây là Tracco. Trong thời gian cùng anh trai đi theo ban nhạc quân đội, Trần Văn Trạch có quen nhạc sĩ Lê Thương. Nhìn thấy Trần Văn Trạch tiềm ẩn nét duyên pha lẫn chất hài, Lê Thương viết thử bài ca hài cho bạn trình diễn. Ðó là bài “Hòa bình 48”, Trạch hát nhái tiếng đại bác, tiếng máy bay ném bom… Trạch trình diễn thành công, Lê Thương nổi hứng viết tiếp bài “Liên Hiệp Quốc” hát bằng tiếng Pháp, Anh, Nga, Tàu; rồi bài “Làng báo Sài Gòn” phê bình các nhà báo nói láo ăn tiền, chạy theo thực dân Pháp… cũng do ông Trạch hát. Vì những bài hát này mà Lê Thương và Trần Văn Trạch có lần bị cảnh sát bắt giam ở bót Catinat mấy ngày.

Năm 1949, Trần Văn Trạch đã nảy ra ý nghĩ mở đại nhạc hội – một chương trình văn nghệ tổng hợp bao gồm ca, vũ, nhạc, kịch, xiếc, ảo thuật… Trần Văn Trạch chinh phục được nhiều khán giả trên khắp mọi miền, kể từ đó cái tên “đại nhạc hội” trở nên phổ biến. Năm 1951, bắt đầu từ rạp Nam Việt, ông Trạch đưa ca nhạc vào các rạp chiếu bóng để diễn trước giờ chiếu phim chính. Cách làm này cũng được nhiều người xem hoan nghênh và cụm từ “chương trình văn nghệ phụ diễn” cũng ra đời từ đó. Trần Văn Trạch cũng sáng tác ra những bản nhạc hài hước để tự mình trình diễn. Bản nhạc “Anh phu xích lô” là sáng tác đầu tiên của ông. Ông viết tiếp những bài hát hài “Cái tê-lê-phôn”, “Cái đồng hồ tay”, “Cây bút máy”, “Anh chàng thất nghiệp”, “Sở vòi rồng”, “Đừng có lo”, “Tôi đóng xinê”, “Chiếc ôtô cũ”, “Chiến xa Việt Nam”… Bài nhạc nào của ông cũng làm người nghe bật cười, thích thú về chất duyên, hài hước của ca từ, giai điệu và cách diễn xuất của chính tác giả.

“Quái kiệt” đa tài

Ngoài nghiệp ca hát và sáng tác, Trần Văn Trạch còn cộng tác với nền điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn phôi thai. Năm 1955, ông cộng tác với hãng phim Mỹ Phương bên Pháp, sản xuất được hai cuốn phim là “Lòng nhân đạo” (1955) và “Giọt máu rơi” (1956). Cả hai phim này ông đều đóng chung với nghệ sĩ Kim Cương. Sau khi rời hãng phim trên, Trần Văn Trạch cộng tác với người Hoa ở Chợ Lớn để lập hãng phim Việt Thanh và tự làm đạo diễn cho hai cuốn phim về truyện cổ tích Việt Nam, đó là “Thoại Khanh – Châu Tuấn” (1956, với Kim Cương và Vân Hùng) và “Trương Chi – Mỵ Nương” (1956, đóng chung Trang Thiên Kim, La Thoại Tân).

Năm 1961, sau một chuyến lưu diễn 6 tháng ở Pháp, ông trở về Sài Gòn với một tiết mục mới là màn múa rối học được ở Pháp. Đồng thời, người yêu nhạc Sài Gòn lấy làm thích thú giọng hát Trần Văn Trạch với bài hát “Chiều mưa biên giới” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông theo kiểu sound track (phần nhạc do ban nhạc của Pháp thu sẵn trên băng nhựa). Bài “Chiều mưa biên giới” với giọng hát Trần Văn Trạch đã đứng vững trong làng tân nhạc Sài Gòn suốt mười mấy năm, hầu như không có ca sĩ nào ở Sài Gòn hát bài này qua Trần Văn Trạch. Năm 1965 đến đầu năm 1975, Trần Văn Trạch còn là “ông bầu”, chuyên tổ chức những chương trình nhạc trẻ. Khoảng giữa thập niên 1960, bắt đầu từ một bài báo, biệt danh “Quái kiệt Trần Văn Trạch” đã xuất hiện ở Sài Gòn, gắn liền với người nghệ sĩ đa tài mà mỗi lần xuất hiện đều làm náo động sàn diễn.

Hầu hết người Sài Gòn và cả miền Nam không thể nào quên bài hát “Xổ số kiến thiết quốc gia” do chính Trần Văn Trạch sáng tác và hát mỗi chiều thứ bảy, khi Đài Phát thanh Sài Gòn phát sóng trực tiếp chương trình xổ số kiến thiết hàng tuần. Cuối thập niên 1960, đầu thập niên 1970, phong trào chơi vé số, kèm theo đó là nạn chơi số đề, nở rộ khắp Sài Gòn và cả miền Nam. Bài hát “Xổ số kiến thiết quốc gia” qua giọng hát thu hút của Trần Văn Trạch như thêm thôi thúc người dân đến với xổ số và số đề: “Kiến thiết quốc gia/ Giúp đồng bào ta/ Xây đắp muôn người/ Được nên cửa nhà/ Tô điểm giang san/ Qua bao lầm than/ Ta thề kiến thiết/ Trong giấc mộng vàng/ Triệu phú đến nơi/ Chỉ mười đồng thôi/ Mua lấy xe nhà/ Giàu sang mấy hồi…”.

Tháng 12.1977, Trần Văn Trạch rời Sài Gòn sang định cư ở Paris (Pháp), ông tiếp tục có những năm tháng sống gần gũi với anh trai là GS.TS Trần Văn Khê. Từ đó trở đi, Trần Văn Trạch gần như chia tay với hoạt động nghệ thuật, xoay ra làm nghề khác để kiếm sống. Trần Văn Trạch mất ngày 12.4.1994, hưởng thọ 70 tuổi. Ông được an táng tại nghĩa trang Cimetière Intercommunal ở Valenton, ngoại ô Paris. Ngày ông qua đời, người anh trai là GS.TS Trần Văn Khê đang ở Việt Nam để sưu tầm âm nhạc truyền thống dân tộc. GS.TS Trần Văn khê đã tức tốc bay về Paris làm chủ tang cho đứa em ruột thịt của mình, đứa em đã từng gắn bó với ông trong những ngày niên thiếu và cùng đi chung với ông trên con đường nghệ thuật thênh thang.

  • Giải mã tài năng âm nhạc của GSTS Trần Văn Khê
  • Giải mã tài năng âm nhạc GS.TS Trần Văn Khê – Một gia đình đại thụ âm nhạc
  • Giải mã tài năng âm nhạc GS.TS Trần Văn Khê: Từ làng Vĩnh Kim

SONG KỲ – NAM YÊN : Giải mã tài năng âm nhạc GS.TS Trần Văn Khê: Từ làng Vĩnh Kim tới Đại học Sorbonne Pháp

Giải mã tài năng âm nhạc GS.TS Trần Văn Khê: Từ làng Vĩnh Kim tới Đại học Sorbonne Pháp

(LĐĐS) – Số 27 Song Kỳ – Nam Yên – 6:50 PM, 19/07/2015

GS.TS Trần Văn Khê và nhạc sĩ Phạm Duy.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình “đại thụ âm nhạc”, được thừa hưởng truyền thống và những tố chất âm nhạc, nhưng cuộc đời không trải thảm để Trần Văn Khê bước đến vinh quang. Những biến cố trong gia đình cộng với hoàn cảnh đất nước bị xâm lược… đã làm cho những năm tháng tuổi trẻ của ông gặp không ít thăng trầm.

Nhưng với tài năng bẩm sinh, nhiệt huyết cháy bỏng, ông đã vượt qua mọi trở ngại để đạt đến đỉnh cao tài năng trong âm nhạc, góp phần quan trọng làm cho âm nhạc truyền thống Việt Nam được vinh danh trên thế giới.

Từ Vĩnh Kim ra đi

Trần Văn Khê sinh ngày 24.7.1921, là anh cả trong gia đình có 3 anh em. Năm 9 tuổi, ông mồ côi mẹ, đến năm 10 tuổi lại mồ côi cha. Ba anh em Trần Văn Khê đã được cô ruột Trần Ngọc Viện (cô Ba Viện) nuôi và dạy dỗ chu đáo. Ông học tiểu học tại Mỹ Tho, đến năm 13 tuổi ông được cô Ba Viện đưa lên Sài Gòn học tại Trường Trung học Pétrus Ký. Tại đây, Trần Văn Khê cùng 2 bạn học là Lưu Hữu Phước và Võ Văn Quan lập dàn nhạc của trường và dàn nhạc trong câu lạc bộ học sinh mang tên Scola Club của Hội Đức trí Thể dục.

Năm 1941, ông được học bổng của chính phủ thuộc địa và học bổng của Hội Đức trí Thể dục ra Hà Nội học y khoa tại Đại học Đông Dương. Tại đây, Trần Văn Khê có một kỉ niệm nhớ đời. Ông kể: “Ngày khai giảng ở trường đại học (nay là số 19 Lê Thánh Tông, Hà Nội) để lại ấn tượng không phai mờ trong tôi. Từ nhỏ đến lớn sống ở miền Nam, mỗi lần có lễ lạc gì chỉ nghe bài La Marseillaise trỗi lên cùng với lá cờ tam tài – quốc ca và quốc kỳ của nước Pháp. Nhưng trong ngày khai giảng này, sau khi dứt bài La Marseillaise, một điệu nhạc lạ tai trỗi lên tiếp theo cùng với một lá cờ màu vàng được kéo lên. Một anh bạn miền Bắc đứng kế bên khẽ nói: “Quốc kỳ và quốc ca của ta đấy!”. Tôi vô cùng xúc động, ngây người ngắm lá cờ đang lần lần vươn lên cao, lắng nghe giai điệu mới mẻ mà cả hai dòng nước mắt chảy dài”…

Kể từ ngày đó, trong ông có một ý nghĩ thôi thúc tìm hiểu thêm về đất nước, dân tộc. Tại Đại học Đông Dương, ông cùng các bạn Huỳnh Văn Tiểng, Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ, Nguyễn Thành Nguyên, Phan Huỳnh Tấng (tức Phạm Hữu Tùng)… hoạt động trong tổng hội sinh viên, tham gia ban nhạc, khuấy động phong trào thanh niên lành mạnh, khơi dậy tình dân tộc thể hiện qua các hành khúc đầu tay của Lưu Hữu Phước như: “Người xưa đâu tá”, “Bạch Đằng giang”, “Ải Chi Lăng”…

Cũng năm đó, chàng thanh niên 20 tuổi Trần Văn Khê đã đứng trên sân khấu Nhà hát lớn Hà Nội chỉ huy dàn nhạc, hát bằng tiếng Pháp và giới thiệu dân ca 3 miền Việt Nam. Báo La Volonté Indochinoise đã viết khen ngợi: “Việt Nam có một sinh viên trẻ tuổi chỉ huy dàn nhạc với phong cách một nhạc sĩ nhà nghề”. Đó là một kỉ niệm đẹp về đêm nhạc sinh viên đầu tiên của Trần Văn Khê.

Năm 1943, khi còn đang học ngành y ở Đại học Đông Dương, Trần Văn Khê trở về Nam lập gia đình với bà Nguyễn Thị Sương – người bạn học cùng lớp triết ở Trường Pétrus Ký Sài Gòn. Bị sốt rét nặng, rồi nạn đói ở miền Bắc hoành hành, Trần Văn Khê và nhiều bạn bè phải rời trường về Nam. Tại quê nhà, ông dạy học và đi khắp nơi để hát các bài hát của Lưu Hữu Phước nhằm nhắc lại những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Trở thành Giáo sư Đại học Sorbonne

Năm 1945, Trần Văn Khê tham gia kháng chiến, cùng Lưu Hữu Phước đặt các điệu kèn cho quân đội để thay thế các điệu kèn Tây thổi lúc sáng sớm thức dậy, lúc chào cờ, lúc đi ngủ. Các ông tổ chức đoàn quân nhạc gồm các nhạc sĩ công giáo làng Lương Hoà (Bến Tre), đi khắp vùng Đồng Tháp, chợ Thiên Hộ, tới Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau… giúp ban tuyên truyền vận động toàn dân kháng chiến, vừa quyên góp tiền để giúp nhà thương quân đội, đàn hát cho thương binh nghe.

Cuối năm 1946, Trần Văn Khê về Sài Gòn vừa viết cho báo Thần Chung, Việt Báo, tạp chí Sông Hương, tạp chí Mai, vừa dạy Anh văn. Được phân công phê bình âm nhạc và sân khấu, Trần Văn Khê thường gặp gỡ các đào kép cải lương như Tư Chơi, Năm Châu, Bảy Nhiêu, Duy Lân… để bàn về sự phát triển của cải lương. Năm 1948, vì các hoạt động yêu nước, Trần Văn Khê bị thực dân Pháp bắt giam tại khám Catinat. Sau khi được trả tự do, năm 1949, Trần Văn Khê cùng một số bạn rời Việt Nam sang Pháp, vừa “lánh nạn” vừa đi du học. Ông ra đi với hai bàn tay trắng, một bộ đồ vải tropical và bản hợp đồng làm “phóng viên” với các báo kể trên. Ông bắt đầu cuộc sống tự lập nơi đất khách quê người bằng cách vừa học, vừa làm nhiều nghề.

Suốt thời gian từ 1949 – 1951, ông viết mục “Điểm báo”, làm phóng viên về các sinh hoạt của Việt kiều, viết du kí, phóng sự cắt gửi về toà soạn những bài xã luận về chính trị quốc tế và chính trị liên hệ đến Việt Nam. Sau đó, Trần Văn Khê thi đỗ vào Viện Khoa học Chính trị nổi tiếng mang tên Sciences Po và tốt nghiệp hạng cao (hạng 5) Khoa Giao dịch quốc tế sau hai năm miệt mài học tập và học thêm Anh văn tại Đại học Văn khoa Paris. Sau khi tốt nghiệp, ông phải đi điều trị bệnh và giải phẫu 4 lần. Ngay trên giường bệnh, ông vẫn tiếp tục nghiên cứu, đọc nhiều sách tại thư viện Paris và học tiếng Ả Rập từ những bệnh nhân cùng phòng.

Cuối năm 1954, ông theo học và làm luận án tiến sĩ tại Khoa Anh văn và Âm nhạc học, Trường Đại học Sorbonne, Paris, Pháp. Để có tiền sinh hoạt, ông đã làm nhiều công việc như thuyết trình về âm nhạc, kịch nghệ, kể chuyện cổ tích Việt Nam cho đài BBC, đóng phim, lồng tiếng… Tháng 6.1958, ông bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ với đề tài “Âm nhạc truyền thống Việt Nam” và hai đề tài phụ “Khổng Tử và âm nhạc”, “Vị trí âm nhạc trong xã hội Việt Nam”. Từ đây, ông bắt đầu đi những bước đầu tiên trên chặng đường dài mà mình đã chọn: Sưu tầm, nghiên cứu, quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Kể từ khi ông trở thành một giáo sư – tiến sĩ ở Đại học Sorbonne danh tiếng, thế giới bắt đầu biết đến hình ảnh một “thầy đờn” Việt Nam độc đáo và hấp dẫn kỳ lạ. Ông không bỏ lỡ một dịp nào để đem lời ca, tiếng nhạc Việt Nam đến khắp năm châu dù đó là những lần thuyết trình trên các đài truyền thanh, truyền hình hay trong các chuyến đi tham dự hội nghị âm nhạc.

GS.TS Trần Văn Khê và NSND Phùng Há. 

Về với cội nguồn

Năm 1975, ông trở về Việt Nam với tư cách Giám đốc nghiên cứu Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, thành viên Hội đồng Quốc tế Âm nhạc thuộc UNESCO. Ông không ngần ngại thừa nhận rằng, công trình khoa học về âm nhạc truyền thống Việt Nam làm nên tấm bằng tiến sĩ của ông còn nhiều thiếu sót, hạn chế do được thực hiện trong hoàn cảnh xa đất nước.

Từ năm 1976 – 1990, năm nào ông cũng về Việt Nam, lặn lội khắp các miền đất nước, ghi âm, chụp hình trên 500 bài dân ca, dân nhạc các loại nhằm tìm hiểu cặn kẽ một nền âm nhạc đa dạng và sâu rộng. Mỗi năm, ông dành ra 2-3 tháng để thuyết trình tại các trường đại học trong nước. Những kiến thức bác học và cách thuyết trình tài hoa của GS.TS Trần Văn Khê đã gieo vào lòng nhiều thế hệ sinh viên tình yêu âm nhạc truyền thống và niềm tự hào về quê hương, dân tộc. Ông không chỉ nổi tiếng là người phổ biến âm nhạc dân gian Việt Nam với thế giới mà còn là người cực kỳ am hiểu âm nhạc dân tộc của nhiều nước.

Gần nửa thế kỉ nghiên cứu, hoạt động và giảng dạy âm nhạc ở 67 quốc gia trên thế giới, GS.TS Trần Văn Khê đã viết hàng trăm bài báo và tham luận về đề tài âm nhạc dân tộc Việt Nam được dịch ra 14 thứ tiếng. Ông đã thực hiện được gần 30 đĩa hát 33 vòng và CD về âm nhạc Việt Nam và âm nhạc một số nước châu Á; đã tham dự 210 hội nghị quốc tế về âm nhạc và âm nhạc học trên 67 quốc gia, gần 20 liên hoan quốc tế về âm nhạc khắp năm châu. GS.TS Trần Văn Khê là thành viên của nhiều hội quốc tế về âm nhạc và nghiên cứu âm nhạc.

Năm 2003, sau hơn nửa thế kỉ hoạt động âm nhạc ở nước ngoài, GS.TS Trần Văn Khê đã trở về Tổ quốc với dự định tiếp tục làm công việc nghiên cứu, giảng dạy, gặp gỡ bạn bè trong và ngoài nước để góp phần bảo vệ, bảo tồn và phát huy vốn âm nhạc truyền thống. Với nhiều đóng góp cho sự nghiệp âm nhạc thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, GS.TS Trần Văn Khê là người Việt Nam đầu tiên được ghi danh và tiểu sử vào cuốn “Đại từ điển âm nhạc thế giới”, được tặng Giải thưởng đặc biệt về âm nhạc của UNESCO (1981), Huân chương Văn hoá nghệ thuật của chính phủ Pháp (1991), Huân chương Lao động hạng Nhất của nước CHXHCN Việt Nam (1999), giải thưởng “Vinh danh nước Việt”…

GSTS Trần Văn Khê có 4 người con. Hai con trai là GS.TS Trần Quang Hải hiện là nhà nghiên cứu nhạc dân tộc tại Paris và Trần Quang Minh hiện là kiến trúc sư ở TPHCM. Hai con gái của ông là Trần Thị Thuỷ Tiên (sống tại Paris) và Trần Thị Thuỷ Ngọc (nữ nhạc sĩ đàn tranh và làm việc cho Ban nghiên cứu Đông Nam Á của Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia ở Paris). Nối nghiệp cha, GS.TS Trần Quang Hải (SN 1944) đậu tiến sĩ dân tộc nhạc học năm 1973, đã trình diễn khoảng 3.000 buổi giới thiệu nhạc Việt Nam tại 65 quốc gia trên thế giới, 1.500 buổi cho học sinh các trường học ở Châu Âu, giảng dạy tại hơn 120 trường đại học trên thế giới, tham dự hơn 130 liên hoan âm nhạc quốc tế. Ông là người sáng tạo ra lối hát đồng song thanh độc đáo, là hội viên của 20 hội nghiên cứu nhạc học quốc tế; một chuyên gia về âm thanh học và âm nhạc dân tộc.

Ông được tặng thưởng Huy chương vàng của Hàn lâm viện Văn hóa Á châu (1986); Tiến sĩ Danh dự của International – Hoa Kỳ (1987); Giải thưởng đặc biệt của Đại hội thế giới về đàn môi (1998 và 2002), vinh dự được Tổng thống Pháp Jacques Chirac tặng Bắc đẩu Bội tinh.

Kỳ cuối: “Quái kiệt” Trần Văn Trạch – người làm sôi động cả Sài Gòn

Tin bài liên quan

  • Giải mã tài năng âm nhạc của GSTS Trần Văn Khê
  • Giải mã tài năng âm nhạc GS.TS Trần Văn Khê – Kỳ 2: Một gia đình đại thụ âm nhạc