Theo Báo VĂN HÓA : Khẳng định sức sống mãnh liệt của tín ngưỡng thờ Mẫu

Thứ bảy, 09 Tháng 1 2016 09:03

Ngày 6.1, Bộ VHTTDL phối hợp với UBND tỉnh Nam Định tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế Nghiên cứu thực hành tín ngưỡng trong xã hội đương đại (Trường hợp tín ngưỡng thờ Mẫu).

Một buổi hầu đồng tại Phủ Dầy, Nam Định Ảnh: Tr.Huấn

 

 Tín ngưỡng thờ Mẫu ngày càng thể hiện tầm ảnh hưởng trong xã hội

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Đặng Thị Bích Liên khẳng định: “Trong những năm qua, Bộ VHTTDL luôn quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử và nhân văn của các di sản văn hóa, trong đó có tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Các thực hành nghi lễ thờ Mẫu cũng là một chủ đề nghiên cứu được nhiều nhà khoa học ở VN và trên thế giới quan tâm”.

Trong khi Hồ sơ Quốc gia Tín ngưỡng thờ Mẫu ở VN đang trên đường đệ trình UNESCO xét ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Hội thảo quốc tế Nghiên cứu thực hành tín ngưỡng trong xã hội đương đại (Trường hợp tín ngưỡng thờ Mẫu) là một hoạt động quan trọng nhằm nhận thức về giá trị, ý nghĩa của Tín ngưỡng thờ Mẫu nói chung, về Mẫu Tam phủ, Tứ phủ nói riêng. Hội thảo đã thu hút sự góp mặt của 47 nhà nghiên cứu, quản lý văn hóa trong và ngoài nước, trong đó có 11 học giả quốc tế đến từ các nước và vùng lãnh thổ: Bulgari, Đài Loan, Hà Lan, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Hungari, Nga, Pháp, Trung Quốc.

Tín ngưỡng thờ nữ thần tồn tại ở nhiều tộc người, ở nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam, trên nền tảng của tín ngưỡng thờ Mẫu, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ là một trong những tín ngưỡng lâu đời và phổ biến bậc nhất. Bên cạnh hình thức thờ cúng Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong bốn vị thánh bất tử của người Việt, Tín ngưỡng thờ Mẫu còn thờ cúng các nhân vật lịch sử hoặc huyền thoại có công với nước, với dân. Đánh giá về sức sống của Tín ngưỡng thờ Mẫu, PGS.TS Từ Thị Loan, Q. Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia VN khẳng định: “Ở Việt Nam tín ngưỡng thờ Mẫu có một chỗ đứng đặt biệt, có sức lan tỏa lớn và ngày càng thể hiện tầm ảnh hưởng trong xã hội đương đại”.

Toàn cảnh Hội thảo

 

Tại Hội thảo, ngoài phiên họp toàn thể, các nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa và các học giả quốc tế đi sâu thảo luận qua bốn tiểu ban: Một số vấn đề lý thuyết, phương pháp nghiên cứu nghi lễ, tín ngưỡng; Các hình thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu và các hình thức tương đồng khác; Những vấn đề chính sách, pháp luật đối với tín ngưỡng; Bảo vệ và phát huy giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu trong xã hội đương đại. Điều đáng mừng là hầu hết các ý kiến đều nhìn nhận giá trị cũng như sức sống mãnh liệt của Tín ngưỡng thờ Mẫu ở VN.

Theo thống kê, riêng quần thể Phủ Dầy ở xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, Nam Định cũng đã tập trung tới 20 di tích gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu. TS Trần Hữu Sơn, Hội Văn nghệ dân gian VN nói: “Hoạt động theo cơ chế dân gian rất linh hoạt nên Tín ngưỡng thờ Mẫu có thể đáp ứng được nhu cầu tâm linh của xã hội ngày nay, vì thế tín ngưỡng này ngày càng phát triển”.

Hội tụ nhiều giá trị độc đáo

Thực tế, sau một thời gian dài bị dị nghị, cấm đoán… việc nhận thức, đánh giá lại những giá trị văn hóa, bản sắc của Tín ngưỡng thờ Mẫu ở VN thực sự cần thiết. Trước hết, cần phải khẳng định Tín ngưỡng thờ Mẫu là một thực hành nghi lễ kết hợp nhiều yếu tố văn hóa như trang phục, âm nhạc, múa thiêng… Thậm chí có thể coi thực hành lễ hội, nghi lễ này như một “bảo tàng sống” lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và bản sắc văn hóa của người Việt. GS.TS Trương Quốc Bình, Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia VN nhìn nhận: “Nghi lễ phổ biến nhất trong tín ngưỡng Thánh Mẫu là hầu đồng. Trong nghi lễ này, người ta tin rằng các vị thần sẽ nhập vào người lên đồng, và nghe những lời cầu nguyện của người dự lễ. Các điệu múa linh thiêng (giá đồng) là một phần quan trọng của nghi lễ”.

Nét nổi bật trong thực hành diễn xướng di sản này chính là âm nhạc. Dưới góc nhìn của một nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc học, GS.TS Trần Quang Hải, Trung tâm Nghiên cứu âm nhạc dân tộc, CNRS, Pháp khẳng định: “Muốn biết rõ nguồn gốc của nghi lễ hầu văn, điều quan trọng là phải xác định sự quan hệ giữa âm nhạc và nghi lễ, cũng như vai trò của hầu văn”. Từng đi nghiên cứu, điền dã nhiều lần về Tín ngưỡng thờ Mẫu, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan, Viện Nghiên cứu âm nhạc cho rằng nếu không có giọng hát, không có tiếng đàn, tiếng mõ (phách), không có lời văn và tài năng biểu diễn của người nghệ sĩ cung văn ắt không thành lễ Hầu bóng thờ Mẫu. Ông Loan nhấn mạnh; “Bộ gõ đóng vai trò quan trọng, giúp người hầu đồng có thể thăng hoa, nhập đồng”…

 Một buổi hầu đồng tại Phủ Dầy, Nam Định Ảnh: Tr.Huấn

 

Còn nhiều vấn đề tranh cãi

Một trong những đặc điểm của di sản văn hóa phi vật thể nói chung là những giá trị văn hóa cũng như các phương thức diễn xướng của di sản không phải nhất nhất bất biến mà luôn vận động, biến đổi trong các môi trường, xã hội khác nhau. Tín ngưỡng thờ Mẫu cũng đã trải qua nhiều thăng trầm trong quá trình tồn tại và phát triển. Trong xã hội đương đại, công tác bảo tồn và phát huy giá trị Tín ngưỡng thờ Mẫu này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần làm rõ, nghiên cứu…

TS Trần Hữu Sơn cho rằng: “Đạo Mẫu có sức hút mạnh mẽ các con nhang đệ tử và người dân tham gia. Vì vậy, cần ứng xử đạo Mẫu như ứng xử với một tôn giáo và có chính sách như một tôn giáo (đạo Phật, đạo Cao Đài, Thiên Chúa giáo).” Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền, Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia VN lại quan niệm, nếu cố ép tín ngưỡng Tứ phủ thành tôn giáo, đồng bóng thành đạo, không lẽ bên cạnh các tôn giáo đã có, giờ đây VN sẽ có thêm… Mẫu giáo nữa hay sao?

Tính thiêng trong hoạt động diễn xướng di sản này cũng đặt ra nhiều quan điểm khác nhau trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. GS.TS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam nhìn nhận: “Nghệ thuật hoá lên đồng là xu hướng tất yếu diễn ra cùng với quá trình sân khấu hoá. Đó là quá trình giảm nhẹ dần yếu tố tín ngưỡng và tăng cường hơn yếu tố nghệ thuật. Điều này đang có những tìm tòi để làm sao biến lên đồng thành một tiết mục nghệ thuật trên sân khấu để phục vụ rộng rãi khán giả xã hội đương đại”. Tuy nhiên, trước hiện tượng này, nhiều nhà nghiên cứu như Bùi Trọng Hiền, Trần Hữu Sơn hay TS Barley Mark Peter Norton, ĐH Lon don lại cho rằng xu hướng “sân khấu hóa” thực hành tín ngưỡng này là biến đổi đáng lo ngại trong xã hội đương đại.

 

Theo: Báo Văn Hóa

http://www.info.vn/giai-tri/273-van-hoa/525107-Khang-dinh-suc-song-manh-liet-cua-tin-nguong-tho-Mau-.html

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

w

Connexion à %s