NÉT VĂN CHƯƠNG ĐẸP VÀ LÒNG YÊU NƯỚC TRONG MỘT VỞ CẢI LƯƠNG NĂM 1927

NÉT VĂN CHƯƠNG ĐẸP VÀ LÒNG YÊU NƯỚC TRONG MỘT VỞ CẢI LƯƠNG NĂM 1927

Vào cuối mùa Thu năm 2008 vừa qua ở Hiện Quán Trà của chúng tôi có tổ chức một buổi tọa đàm về Trà Việt Nam. Chúng tôi rất vinh hạnh được đón tiếp một vị khách rất đặc biệt, đó là Giáo sư Tiến sỹ Trần Văn Khê.

Ngày hôm đó Ông thể theo lời thỉnh cầu của chúng tôi đến, thứ nhất là thưởng thức một buổi trà mùa thu, thứ đến là Ông sẽ nói chuyện về Trà Đông Tây, kim cổ. 

Chúng ta hầu như ai cũng biết Giáo sư là một người rất đỗi uyên bác không những trong chuyên ngành nghiên cứu âm nhạc dân tộc mà trong lãnh vực văn hóa Việt Nam Ông còn là một người có kiến văn quảng bác, có tâm hồn yêu nước sâu sắc và luôn tự hào về truyền thống dân tộc.  

Thật đáng được yêu quý và trân trọng biết bao vị Giáo sư, người Thầy khả kính, một nguời Việt rất Việt Nam của chúng ta.  

Tối mùa Thu khí trời dịu mát, trà sen thơm lưu luyến, trà Cúc thơm kín đáo nhẹ nhàng mang đầy phong vị của mùa Thu.

Đèn vàng dìu dịu, mấy bức thư pháp chữ thảo trầm mặc và ung dung, tiếng đàn Cầm thong thả nho nhỏ như thả một hồn Thu vào trong từng chung Trà vàng nhạt ánh trăng…

Thầy Khê nói về Trà Việt Nam qua Ức Trai thi tập, Ức Trai di tập, mà trong dòng lịch sử được nhắc lại đó Nguyễn Trãi hiện về như một Trà nhân tuyệt vời, ung dung, tự tại… 

Rồi Thầy lại kể về những kỷ niệm uống trà ở Đài Loan đẹp và thơ mộng như một bài thơ Đường, một điệu từ Tống… 

Sau đó Thầy lại kể cho khán thính giả ngày hôm đó nghe về một trích đoạn trong một vở cải lương do cậu năm của Thầy sáng tác năm 1927 (Cậu Năm Thầy là Ông Nguyễn Tri Khương, cháu ngoại của danh tướng Nguyễn Tri Phương).  

Thầy nhắc đến trích đoạn nói về các món ăn và cách thức làm các món đó được Ông Nguyễn Tri Khương viết theo thể văn biền ngẫu. Câu cú, từ ngữ đối nhau chan chát hàm ý sâu xa về lòng yêu nước và sự khinh miệt, chê bai những kẻ khom lưng, quỳ gối, bẩm bẩm, dạ dạ với thực dân Pháp ngày xưa.  

Thầy nói đến trích đoạn để muốn nhắc nhở rằng:

 “Văn chương trong cải lương không phải là tầm bậy, tầm bạ không có lề lối, không có quy củ mà những người viết cải lương, làm cải lương “chân chính” là những người hết sức đàng hoàng, trọng nhân cách, sống có ý thức và có lòng tự hào yêu nước ». 

Tôi xin viết lại đoạn trích từ bài nói chuyện của Thầy: 

« Một người làm quán ăn nói rằng:

– Quán tôi không bán những món hàng của ngoại bang mà chỉ bán những đồ thổ sản:

« Này thịt Đa đa 

Này lòng Quốc quốc 

Này rắn Hổ đất 

Này bụi Cải trời 

Này là tôm luộc để ăn chơi 

Này là ếch xào xơi nhậu lũi 

Này rau Sam Núi 

Này củ Gừng Non 

Này Dọc dọc con 

Này Dền dền tía 

Thứ làm Bò bía 

Thứ thấu Mắm chà 

Thứ xắt trên da 

Thứ nhồi bóng cá 

Lòng con Bạc má 

Xương gáy Cá Ông 

Lưỡi Phụng, gan Công 

Da Hầu, gân Ngọc 

Này giò Cồng cộc 

Này thịt Điên điên 

Thuốc lá chỉ thiên 

Rượu dầm Thục địa »

Khách mới hỏi rằng: « Những món ăn này anh chế biến nó ra như thế nào? »

Chủ quán đáp:

« Đốt than Tòng nấu thịt Đa đa 

Nhen lửa Bá ram lòng Quốc quốc  

Dùng chảo sắt xáo tan bầy Hổ đất 

Lấy nồi đồng nấu rụi đám Cải trời

Giống khum lưng là đồ Tôm luộc để ăn chơi 

Thứ co gối là Ếch xào xơi nhậu lũi  

Gà rừng xáo với rau Sam núi 

Cá biển chưng cùng củ Gừng non 

Măng Mạnh tông nấu với Dọc dọc con 

Bầu Tử lộ chưng cùng Dền dền tía  

Vỏ dưa hấu xắt xào làm bò bía 

Con tôm tươi lặt luộc thấu mắm chà 

Sứa gành tiên trộn gỏi bông da 

Bột hoành thánh nấu dồi bóng cá 

Canh Cam thảo nấu lòng con Bạc má 

Rượu Phục linh tẩm xương gáy cá Ông.”

(Viên Trân ghi lại theo bài nói chuyện của Thầy Khê)  

 Quả thật người sáng tác ra vở cải lương này là một người quá tài giỏi!

Ông đã vận dụng kiến thức nho học, y hoc, văn học… vào trong thể văn biền ngẫu mà chỉ dựa vào vài món thổ sản dân dã ông đã công khai nói lên chủ ý của mình là yêu nước, hiên ngang, khí phách như Tòng, Bá lúc nào cũng canh cánh nợ nước thù nhà:   

« Đốt than Tòng nấu thịt Đa đa – Nhen lửa Bá ram lòng Quốc quốc »  

Ông đã công khai khinh bỉ những người khom lưng cam chịu sự thống trị của bọn thực dân:

« Giống khum lưng là đồ Tôm luộc để ăn chơi – Thứ co gối là Ếch xào xơi nhậu lũi »

Ở đây chắc chắn là Ông Nguyễn Tri Khương chẳng những dùng hình tượng con tôm khom lưng mà Ông còn ví những nguời tôn thờ ngoại bang như con tôm phân ở trên đầu không sá gì đến tổ tiên dân tộc!  

Tiếp theo là hai câu:  

« Dùng chảo sắt nấu tan bầy hổ đất – Lấy nồi đồng đốt rụi đám cải trời »  

Ngoài ý nghĩa Chảo sắt đối với Nồi đồng, Đất đối với Trời ra rõ ràng, Ông công khai bày tỏ phải dẹp tan những con người làm hổ danh đất nước, phải tiêu diệt những kẻ dám cãi với mệnh trời.

« Nam quốc sơn hà Nam đế cư 

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư 

Do hà nghịch lỗ lai xâm phạm 

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư » 

(Lý Thường Kiệt) 

Nghĩa là:  

« Sông núi nước Nam, Vua Nam ở 

Rành rành đã định tại sách trời 

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm 

Chúng bây sẽ bị đánh tơi bời ».

Tiếp theo là những những câu đối với nhau rất chuẩn như:

Gà rừng đối với Cá biển  

Rau Sam đối với Củ Gừng   

Núi đối với Non  

Măng đối với Bầu   

Mạnh tông đối với Tử lộ (Là hai người học trò của Đức Khổng Tử)   

Dọc dọc đối với Dền dền  

Con đối với Tía…

Thật là hay! Thật là tuyệt! Nếu không có một người có trí nhớ xuất sắc như Giáo sư Trần Văn Khê nhớ và đọc lại đoạn trích trên thì làm sao những kẻ hậu sinh như chúng ta có dịp được biết đến những điều hay ho như thế.

Xin thay mặt cho trà thất, cho những khán thính giả gần bốn mươi người ngày hôm ấy chân thành cảm ơn Thầy, cảm ơn một tâm hồn Việt Nam chân thật và khả kính!  

Trà chủ Viên trân kính bút.   

Sài gòn, đầu mùa Hạ 2009      

(Ảnh do nghệ nhân VT cung cấp)   

https://www.facebook.com/notes/tran-truongca/n%C3%A9t-v%C4%83n-ch%C6%B0%C6%A1ng-%C4%91%E1%BA%B9p-v%C3%A0-l%C3%B2ng-y%C3%AAu-n%C6%B0%E1%BB%9Bc-trong-m%E1%BB%99t-v%E1%BB%9F-c%E1%BA%A3i-l%C6%B0%C6%A1ng-n%C4%83m-1927/10207454126252030?pnref=lhc

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s