TRẦN QUANG HẢI : VÀI LỜI VỀ THÂN PHỤ TRẦN VĂN KHÊ, nhân dịp lễ 100 ngày GS Trần Văn Khê quá vãng, 3 tháng 10, 2015 tại âm nhạc viện Taverny, Pháp

Trần Quang Hải

VÀI LỜI VỀ THÂN PHỤ TRẦN VĂN KHÊ

11796270_741871555923730_1111102894237188961_n

Kính thưa Quý vị,

Trước hết tôi cám ơn Phương Oanh , người bạn đồng hành âm nhạc từ 60 năm nay (kể từ ngày quen nhau tại trường quốc gia âm nhạc Saigon vào giữa thập niên 50 của thế kỷ trước) đã có nhã ý tổ chức buổi lễ 100 ngày cho thân phụ tôi dưới hình thức một chương trình nhạc dân tộc quy tụ các môn sinh của thân phụ tôi từ Việt Nam, Pháp, vv…tới tham dự buổi lễ này .

Nói về sự nghiệp của thân phụ tôi , người đã truyền lửa cho nhiều thế hệ tại trường đại học Sorbonne Paris (từ 1958 tới 1987), tại trường nghiên cứu nhạc Đông phương (Centre d’Etudes de Musique Orientale) (từ năm 1959 tới 1987), tại nhiều trường đại học khắp năm châu, tôi được may mắn sát cánh với thân phụ tôi từ hơn 50 năm , học hỏi rất nhiều về lịch sử nhạc Việt và Á châu và cùng đi quảng bá nhạc Việt tại nhiều quốc gia. Số sinh viên cả mấy ngàn người đã có dịp học hỏi nhiều về nhạc Việt Nam và Á châu . Ngoài ra, một số đông sinh viên và nhạc sinh Việt Nam cũng có dịp thọ giáo trực tiếp hay gián tiếp với thân phụ tôi qua nhiều năm qua , nhứt là từ khi thân phụ tôi trở về sống ở Việt nam từ năm 2005 cho tới lúc từ trần vào ngày 24 tháng 6, năm 2015 tại quận Bình Thạnh, TP HCM.

MỘT TRUYỀN THỐNG ĐANG ĐƯỢC TIẾP NỐI

Thân phụ tôi đã ra đi, để lại một gia tài đồ sộ về số lượng sách vở , hồi ký, bài viết về công trình nghiên cứu hiện đang được tàng trữ tại Việt Nam . Sự truyền lửa lại cho đám hậu sinh được tiếp nối dưới hai lĩnh vực :

  1. Phần giảng dạy và trình diễn nhạc cụ Việt Nam

Ở Pháp Phương Oanh và, Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc, trường âm nhạc dân tộc VN,Hồ Thụy Trang với ban Tiếng Tơ Đồng đã, đang và sẽ tạo nhiều thành tích tốt đẹp với sự quảng bá nhạc dân tộc Việt Nam qua các buổi trình diễn , các lớp dạy đàn ở Âu châu, với những chi nhánh ở Canada, Úc châu. Nguyệt Ánh ở Orsay, ban FAVIC đóng góp việc phổ biến dân ca Việt

Ở Việt Nam , chị Phạm Thúy Hoan và Tiếng hát quê hương đã thực hiện nhiều buổi sinh hoạt thường kỳ từ nhiều năm qua và đã đào tạo nhiều nhạc sinh trẻ qua các lớp nhạc cụ . Hiện đang tiếp tục quảng bá rộng rãi và đưọc nhiều thành công trong giới trẻ . Hải Phượng trình diễn nhiều xứ mang tiếng đàn tranh đi khắp các lễ hội quốc tế. Chị Thúy Hoan và Hải Phượng đã giúp thân phụ tôi rất nhiều trong 10 năm qua (2005-2015) ở những sinh hoạt định kỳ tại trung tâm Trần Văn Khê ở Saigon . TS Nguyễn Nhã , Hồ Nhựt Nam cũng có đóng góp về dân nhạc và nhạc truyền thống miền Nam .

  1. Phần nghiên cứu và phổ biến nhạc ở học đường

Bạch Yến và tôi đã giới thiệu nhạc Việt tại những chương trình nhạc ở các trường tiểu, trung và đại học tại các quốc gia Na Uy (Rikskonsertene), Bỉ (Jeunesses Musicales belges JMB) Pháp (Jeunesses musicales de France JMF), Thụy Sĩ (Jeunesses musicales suisses JMS) với hơn 1500 buổi từ 30 năm nay. Chúng tôi đã tham gia hơn 150 lễ hội quốc tế nhạc truyền thống (Festivals internationaux de musique traditionnelle) tại 45 quốc gia từ năm 1978 tới nay . Trong tương lai sẽ còn tiếp tục việc làm này

Riêng về phần tôi, tôi đã thay thế Ba tôi từ năm 2011 trong những kỳ hội thảo chuẩn bị hồ sơ Unesco để vinh danh di sản văn hóa phi vật thể vì Ba tôi không thể di chuyển dễ dàng trong những năm chót của cuộc đời . Tôi đã tham dự hội thảo hát xoan phú thọ (2011), hội thảo hát ví giặm nghệ tĩnh (2013), hội thảo hát bài chòi nam trung bộ (2015), hội thảo hát then tày nùng thái (2015), hội thảo hát văn (2016). Với tư cách thành viên của ban chấp hành của ICTM (International Council for Traditional Music – Hội đồng quốc tế nhạc truyền thống), từ năm 2005 tôi đã giúp cho một số nhà nghiên cứu Việt Nam trở thành thành viên để tham gia những hội nghị quốc tế công bố những thành quả nghiên cứu nhạc dân tộc tại các thao trường quốc tế. Tôi sẽ tiếp tục khuyến khích trong tương lai những nhà nghiên cứu trẻ tham gia tích cực vào những hội thảo quốc tế để nới rộng tầm nghiên cứu cùng trao đổi với các nhà nghiên cứu hải ngoại .

Trưóc khi dứt lời , tôi cám ơn Phương Oanh và Tùng và Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc, trường âm nhạc dân tộc VN, cùng với các bạn Hồ Thụy Trang, Hải Phượng, Khánh Vân, Thanh Hiệp, Nguyệt Ánh , Vân Anh, Ngọc Dung , Thu Thảo , Trực, và những cộng sự viên đã đóng góp tích cực để chương trình tối nay được thành công tốt đẹp .

Trang blog về GS Trần Văn Khê : https://tranvankhe1921.wordpress.com

 FILE TVK 4

TIỂU SỬ cố GSTS TRẦN VĂN KHÊ

Giáo sư-Tiến sĩ Trần Văn Khê sinh ngày 24 – 7 – 1921 tại làng Vĩnh Kim, quận

Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là Tiền Giang).

+ Nguyên Giám đốc Nghiên cứu, Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Khoa học của

nước Cộng hòa Pháp.

+ Thành viên Hội đồng Quốc tế Âm nhạc của UNESCO, 10 năm liền là Chủ tịch

Ban tuyển chọn Quốc tế của Diễn đàn âm nhạc Châu Á.

+ Viện sĩ Thông tấn Viện hàn lâm Khoa học, Văn Chương và Nghệ thuật Châu

Âu.

Ông sinh ngày 24 – 07 -1921, trong một gia đình bốn đời là nhạc sĩ. Cả hai bên

nội ngoại của Trần Văn Khê đều có nhiều người thạo chơi nhạc, viết nhạc.Trần

Văn Khê từ sáu tuổi biết đàn kìm (đàn nguyệt), tám tuổi biết đàn cò (đàn nhị),

mười hai tuổi biết đàn tranh và đánh trống nhạc.

Sau khi hoàn thành xuất sắc chương trình tú tài vào năm 1941 tại Sài Gòn, Trần

Văn Khê nhận học bổng của chính phủ thuộc địa ra Hà Nội học đại học y khoa

(1941-1944). Chính vào thời gian này đã hình thành mối tâm giao về âm nhạc,

về trách nhiệm của thanh niên với nước nhà giữa ông với sinh viên – nhạc sĩ

Lưu Hữu Phước, người bạn học của ông ở trường trung học Trương Vĩnh Ký Sài

Gòn.

Từ năm 1944 – 1949, Trần Văn Khê vừa làm giáo sư tư thục tại Sài Gòn và Cần Thơ, vừa làm ký giả báo Thần Chung và Việt Báo.

Năm 1949, Trần Văn Khê sang Pháp với nhiệm vụ phóng viên, từ đó bắt đầu

quá trình học tập và làm việc lâu dài tại Pháp. Ông đã tốt nghiệp Trường Chính

trị Paris, Khoa quan hệ Quốc tế vào năm 1951.Vì bị bệnh nặng ông phải nằm

bệnh viện suốt ba năm sau đó. Ngay sau khi ra viện, Trần Văn Khê đã theo học

Khoa âm nhạc Đại học Paris và tháng 6 năm 1958 trở thành người Việt Nam đầu

tiên đậu bằng Tiến sĩ Nghệ thuật Âm nhạc tại Đại học Sorbonne hạng Tối ưu với

lời khen ngợi của hội đồng chấm thi. Luận án Tiến sĩ của Trần Văn Khê với đề

tài “ Âm nhạc truyền thống Việt Nam” trong đó nhấn mạnh đến âm nhạc Cung

đình Huế và Âm nhạc Tài tử miền Nam.

Từ sau khi đậu bằng Tiến sĩ về Âm nhạc học, Trần Văn Khê đã liên tục hoạt

động và có nhiều cống hiến trong lĩnh vực nghiên cứu, giảng dạy, quảng bá âm

nhạc dân tộc tại Pháp và hơn 20 trường đại học của các quốc gia trên thế giới:

+ Thành lập Trung tâm Học nhạc Đông phương tại Paris chuyên dạy các môn

âm nhạc truyền thống châu Á theo phương pháp truyền khẩu và truyền ngón

(năm 1959). Tại đây, Trần Văn Khê làm nhiệm vụ Giám đốc Nghệ thuật và

chuyên dạy Đờn ca Tài tử ( tranh, kìm, cò) với sự cộng tác của hai con là Trần

Quang Hải và Trần Thị Thủy Ngọc. Suốt 30 năm, Trung tâm này đã đào tạo

được trên 150 sinh viên Pháp và các nước am hiểu về nhạc tài tử Việt Nam.

+ Làm việc tại Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Khoa học Pháp từ chức vụ khởi

đầu là tùy viên đến Giám đốc Nghiên cứu với chuyên ngành Ngôn ngữ Âm nhạc

Việt Nam, đặc biệt trong Đờn ca Tài tử và các cách chuyển hệ (Metabole); So

sánh âm nhạc Đờn ca Tài tử với âm nhạc thính phòng của nhiều nước khác ở

châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mông cổ, Ấn Độ, Indonesia, Mã

Lai, Miến Điện, Thái Lan, Kampuchia, Lào, Philippin.

+ Với sự trợ giúp quốc tế, đã xuất bản (gần như đầu tiên) 1 đĩa hát về nhạc Cung

đình Huế và 1 đĩa hát về âm nhạc tài tử miền Nam – trong đĩa đó có bài Tứ đại oán và bài Vọng cổ.

+ Với chức vụ Nhà nghiên cứu âm nhạc quốc tế, Trần Văn Khê đã được mời

giảng dạy nhạc học trong chuyên khoa Dân tộc nhạc học của Đại học Sorbonne

Paris và nhiều đại học trên thế giới. Từ những năm 1968-1972 đặt trọng tâm

nghiên cứu các kịch nghệ châu Á như: Kinh kịch của Trung Quốc; Nôh, Kabuki

của Nhật Bản; Pansori (Hàn quốc); hát Chèo, hát Bội, hát Cải lương của Việt

Nam.

+ Đã có trên 200 bài viết về Âm nhạc Việt Nam và âm Nhạc châu Á được đăng

trong các tạp chí chuyên môn của nhiều nước, đặc biệt là những bài viết của

Trần Văn Khê cho tờ Courrier de L’Unesco được dịch ra 14 ngôn ngữ khác

nhau.

+ Đã thực hiện 25 đĩa hát 33 vòng và CD về Âm nhạc Việt Nam và vài nước

châu Á để phổ biến trên thế giới.

+ Cố vấn đặc biệt cho Ủy ban Thành lập hồ sơ về Đờn ca Tài tử để gửi

UNESCO (đã góp ý sửa chữa một cách chính xác các cuộn phim về Đờn ca Tài

tử của Hồ sơ và cung cấp cho Ủy ban Hồ sơ những đĩa hát mang nhãn hiệu

Unesco trong đó có nhiều tiết mục Đờn ca Tài tử).

Từ năm 2006, Giáo sư-Tiến sĩ Trần Văn Khê về ở hẳn trong nước. Chính quyền

thành phố Hồ Chí Minh đã bố trí căn nhà 32 Huỳnh Đình Hai quận Bình Thạnh

để ông sống, làm việc trong những năm cuối đời.

Tại đây, với rất nhiều tư liệu nghiên cứu quí giá bằng sách, sổ ghi chép và băng

dĩa, Trần Văn Khê đã cùng các cán bộ của ngành văn hóa thành phố Hồ Chí

Minh và những người cộng sự gần gũi xây dựng Thư viện Trần Văn Khê phục

vụ cho nhu cầu nghiên cứu âm nhạc dân tộc; đã cùng các cộng sự tổ chức hàng

trăm buổi biểu diễn, nói chuyện, giao lưu với công chúng – nhất là công chúng

trẻ về âm nhạc dân tộc Việt Nam với nhiều loại hình đặc trưng cho các vùng

miền; đã tiếp đón nhiều nhân vật chính trị, văn hóa, ngoại giao của Việt Nam và các nước. Nơi ở của ông gần 10 năm qua đã thực sự trở thành một địa chỉ văn

hóa quen thuộc, thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều người trong và ngoài

nước..

THÀNH TÍCH TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

Giáo sư – Tiến sĩ Trần Văn Khê đã được tặng nhiều danh hiệu và phần thưởng

của thế giới và Việt Nam vì tài năng và những đóng góp về âm nhạc dân tộc

mang tính quốc tế :

Trước 1975:

+ Huân chương Bội tinh hạng I.

+ Văn hóa Bội tinh hạng I.

Sau năm 1975:

+ Giải thưởng UNESCO – CIM về Âm nhạc (1981).

+ Huân chương Nghệ thuật và Văn chương của Bộ Văn hóa Pháp (1991).

+ Viện sĩ Thông tấn Viện Hàn lâm Khoa học Văn chương Nghệ thuật Châu Âu

(1993).

+ Giải thưởng Âm nhạc quốc tế Koizumi Fumio của Nhật Bản (1994).

+ Huân chương Hiệp sĩ Cành cọ Hàn lâm của Bộ Giáo dục Pháp (1999).

+ Huân chương Lao động Hạng Nhất của Việt Nam (1999).

+ Giải thưởng Vinh danh nước Việt (2003).

+ Giải thưởng Đào Tấn (2005).

+ Giải thưởng Quốc tế của San Francisco “Đã cống hiến trọn đời cho việc

nghiên cứu âm nhạc truyền thống Việt Nam” (2011)

+ Giải thưởng Văn hóa Phan Châu Trinh (2013).

+ Huy hiệu thành phố Hồ Chí Minh (2013).

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

w

Connexion à %s