LÊ THỦY : Căn bệnh của chúng ta là mới chỉ phấn đấu để có danh hiệu

Căn bệnh của chúng ta là mới chỉ phấn đấu để có danh hiệu

Sau 5 năm được UNESCO đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, ca trù đã phát triển mạnh mẽ về số lượng nghệ sỹ thực hành trình diễn di sản, nhưng chất lượng nghệ thuật đang là điều đáng lưu tâm. Có rất ít lớp truyền dạy ca trù bài bản.

ca-tru-the-he-tre

Nguồn: toquoc.vn

Tự phát

Thu hút số lượng tiết mục cũng như nhóm nghệ nhân, CLB ca trù tham gia đông đảo nhất từ trước đến nay, Liên hoan Ca trù toàn quốc năm 2014 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ về số lượng ca nương, kép đàn thực hành trình diễn di sản tại các tỉnh, thành phố trong 5 năm qua. Đặc biệt, những màn biểu diễn của nhiều em nhỏ dưới 15 tuổi, thậm chí mới 4 tuổi đã cho thấy sự chuyển biến, trẻ hóa của lực lượng biểu diễn ca trù. Tham gia Liên hoan lần này, ngoài những thể cách quen thuộc, các nghệ sỹ cũng biểu diễn nhiều thể cách phức tạp, như: hát mở (hoặc hát mở cửa đình), thét nhạc, gửi thư, bắc phản, ngâm vọng, thiên thai, mưỡu – hát nói, ngâm thơ cô đầu, hát kể chuyện, hát đò đưa, các thể cách trong hát múa chúc hỗ, các thể cách trong hát cửa đình, ả phiền 36 giọng, hát múa bài bông, hát múa bỏ bộ… Tuy vậy, nhạc sỹ Đặng Hoành Loan, Tổng đạo diễn, cố vấn chuyên môn của Liên hoan cho rằng: những thay đổi trên là do cộng đồng tự phát triển, Bộ VH, TT và DL chưa có chính sách, kế hoạch phát triển ca trù.

Nhạc sỹ Phạm Ngọc Cuông, CLB Ca trù Hải Dương cho biết: trong 5 năm qua, ngoài lớp truyền dạy ca trù năm 2012 do Viện âm nhạc tổ chức, hàng năm, tỉnh vẫn mở lớp và mời nghệ nhân ngoài tỉnh, một số hạt nhân ca trù của tỉnh truyền dạy. Bên cạnh đó, Hải Dương cũng có chính sách hỗ trợ nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, Nguyễn Trọng Hiến… Hiện nay, ngoài CLB Ca trù Dân chủ do nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ phụ trách, Hải Dương còn có 5 CLB ca trù ở 5 huyện và TP Hải Dương, với khoảng 60 ca nương, 15 – 16 nhạc công. Hàng năm, các CLB thường xuyên tổ chức giao lưu, gần đây nhất là Giao lưu Ca trù tỉnh Hải Dương lần thứ IV diễn ra giữa tháng 8 vừa qua… Với những chính sách khuyến khích trên, phong trào ca trù của tỉnh Hải Dương khá mạnh so với các tỉnh có di sản này.

Tuy nhiên, số địa phương ưu ái ca trù như vậy không nhiều. Ở nhiều tỉnh, sự phát triển của ca trù phụ thuộc hoàn toàn vào tâm huyết của nghệ nhân, nghệ sỹ. Bà Trần Thị Huệ, Chủ nhiệm CLB ca trù Hà Trung (Thanh Hóa) cho biết, 5 năm qua, CLB chưa nhận được nguồn hỗ trợ nào. Là một trong 4 CLB của tỉnh Thanh Hóa, CLB Ca trù Hà Trung thành lập năm 2007, gồm 12 người, trong đó có 4 người đã đi học lớp tập huấn của Viện âm nhạc tổ chức năm 2002. Yêu thích và mong muốn học hỏi để hiểu sâu về ca trù, một số người trong CLB đã bỏ tiền túi, thuê trọ tại Hà Nội để theo học các nghệ nhân. CLB Ca trù Hà Trung đã tham gia nhiều Liên hoan ca trù và giành nhiều giải cao, nhưng hầu hết là « tự thân vận động ». Đây cũng là tình trạng của nhiều CLB ca trù trong cả nước. Vì thế, ca nương Phạm Thị Huệ, Chủ nhiệm CLB Ca trù Thăng Long (Hà Nội) đề nghị, ngoài nỗ lực của bản thân nghệ sỹ, nhà nước cần có chính sách dành cho những người gìn giữ nghệ thuật ca trù, bởi ca trù kén người nghe, khó cả về sân khấu biểu diễn. Nếu nghệ nhân không sống được bằng nghề đồng nghĩa với việc ca trù sẽ mai một.

Học ca trù qua băng đĩa?

Năm 2002, Viện âm nhạc lần đầu tiên tổ chức lớp truyền dạy ca trù. Các học viên sau đó đã trở thành người truyền dạy cho cộng đồng tại địa phương có di sản. Nhưng từ đó đến nay, ngay cả khi ca trù được vinh danh, rất ít lớp truyền dạy ca trù được tổ chức, và diễn ra chỉ trong thời gian ngắn (khoảng 10 ngày). Dù Viện âm nhạc đã gửi băng, lời hát để tạo điều kiện cho các ca nương, kép đàn nâng cao trình độ, nhưng theo nhạc sỹ Phạm Ngọc Cuông: học qua băng đĩa chỉ giúp ca nương, kép đàn học hỏi thêm về cách luyến láy, cách đàn, muốn học chuyên sâu phải được nghệ nhân trực tiếp truyền dạy.

Cũng bởi có rất ít lớp truyền dạy ca trù bài bản, sự phát triển của ca trù ở các tỉnh đang có nhiều điều đáng lưu tâm. Có tỉnh, nghệ sỹ thực hành biểu diễn di sản ca trù đồng thời biểu diễn cả tuồng, chèo, cải lương, nhạc mới. Hơn thế nữa, những thành viên này chỉ qua 1 – 2 lớp truyền dạy, vốn hiểu biết về ca trù mỏng, lại chỉ luyện tập khi có Liên hoan, hội diễn… CLB do những người yêu thích ca trù lập ra, thường xuyên luyện tập, mở lớp truyền dạy cho người yêu ca trù, nhưng chủ nhiệm CLB mới hát ca trù được vài năm, chưa từng tham gia lớp tập huấn hay được nghệ nhân nào truyền dạy, mà chỉ nghe băng đĩa. Dù việc truyền dạy hoàn toàn miễn phí và xuất phát từ tâm huyết, niềm yêu thích của họ với ca trù, nhưng bộ môn nghệ thuật bác học này sẽ được giữ gìn và phát triển ra sao là điều đáng lo ngại.

Hầu hết nghệ sỹ thực hành biểu diễn ca trù tại các tỉnh có di sản đều mong muốn Bộ VH, TT và DL, Viện âm nhạc thường xuyên mở lớp chính quy, nâng cao trình độ cho nghệ sỹ và đào tạo lớp kế cận. Nhạc sỹ Đặng Hoành Loan khẳng định: Tổ chức được nhiều lớp giáo sinh (nghệ nhân kế cận) thì sẽ có đội ngũ hùng hậu, là phương thức tuyên truyền di sản tốt nhất, không có họ, không có ca trù. Nếu mỗi năm có một lớp tổ chức thường xuyên trong 3 tháng, thì không lâu nghệ thuật ca trù sẽ phục hồi hoàn toàn.

Ca trù chỉ là một trong quá nhiều cái gọi là phấn đấu để được công nhận, để có danh hiệu. Sau đó là thành công rồìi, hoàn thành nhiệm vụ rồi và sống với nó mà không cần biết nó sẽ sống ra sao.

Lê Thủy

http://catruthanglong.com/vi/Tin-tuc/can-benh-cua-chung-ta-la-moi-chi-phan-dau-de-co-danh-hieu.html

MAI AN : Giữ lửa ca trù – có thể trông cậy vào thế hệ trẻ?

Giữ lửa ca trù – có thể trông cậy vào thế hệ trẻ?

Liên hoan ca trù toàn quốc năm 2014 vừa khai mạc tại Viện Âm nhạc Việt Nam (Hà Nội) với sự tham dự của 26 đơn vị, CLB ca trù đến từ 12 tỉnh, thành. Sau nhiều năm vinh danh các nghệ nhân lớn tuổi, những người nhiều năm đã gìn giữ, bảo vệ di sản của dân tộc thì năm nay, liên hoan ca trù lại hướng tới lớp trẻ, lứa nghệ sĩ kế cận.

ca-tru-the-he-tre

Một tiết mục trong Liên hoan Ca trù toàn quốc năm 2014.

Nhen lên nhiều ngọn lửa nhỏ

Với 132 tiết mục của 26 đơn vị, CLB ca trù cả nước đăng ký tham gia, đây là liên hoan ca trù có số lượng tiết mục cũng như nhóm nghệ nhân, CLB ca trù tham gia đông đảo nhất trong các kỳ liên hoan được tổ chức từ trước đến nay. Liên hoan có sự xuất hiện của nhiều nhóm, CLB ca trù mới như Nhóm ca trù của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, CLB ca trù Phú Thị, CLB ca trù Thượng Mỗ, CLB Đồng Trữ… Những người trẻ trong các nhóm, CLB ca trù ấy chỉ chừng 11, 13 tuổi nhưng giọng hát đã ăn với nhịp phách. Đa phần các em đến với ca trù vì đam mê, bởi môn nghệ thuật này không có đam mê thì sẽ khó có thể gắn bó lâu dài. Cứ cuối tuần các em lại tụ họp nhau lại để nghe biểu diễn và tập luyện. Em Nguyễn Thị Linh (13 tuổi), cháu ruột của cụ Nguyễn Thị Gái, một giọng ca đẹp của giáo phường ca trù Phú Nghĩa, chia sẻ: « Bà cháu dạy rằng hát ca trù thật khó, không phải ai cũng hứng thú hát. Nhưng đã hứng thú rồi thì có thể sẽ phải theo suốt đời! Giờ cháu học theo học ca trù được 2 năm và ngày càng cảm thấy say mê hơn ». Cũng như hai người bạn cùng xóm, cứ mỗi tối ngày cuối tuần các đào nương nhí lại cùng đến để chơi, để học hát với các bà, các cụ không sót tuần nào.

Song như ca nương Phạm Thị Huệ, Chủ nhiệm CLB ca trù Thăng Long, một trong số ít đơn vị vẫn « đỏ đèn » mỗi tuần với những đêm diễn phục vụ du khách quốc tế, thì để kết nối tình yêu bền chặt với nghệ thuật này, các ca nương nhí phải thường xuyên được dìu dắt, bồi dưỡng và truyền lửa đam mê, nếu không sẽ khó giữ được lửa nghề. Thực tế, nhiều giọng ca trẻ đã từng tỏa sáng như đào nương Nguyễn Thị Chinh được trao giải « Mở xiêm y » từ Liên hoan ca trù toàn quốc năm 2004 cho đến nay vẫn là một bóng dáng mờ nhạt, ít người biết đến hay như đào nương nhí Nguyễn Thị Minh Ngọc của CLB Ca trù Cổ Đạm, Hà Tĩnh giành giải Gương mặt trẻ triển vọng thì nay việc sinh hoạt định kỳ của em với CLB cũng thưa thớt dần. Có lẽ cũng một phần do chưa có sự quan tâm thật đúng nghĩa, chưa có hướng để những người yêu ca trù có thể cống hiến và sống được với nghiệp ca nương nên nhiều người hào hứng tìm đến với đàn phách rồi lại lặng lẽ bỏ đi. Vì thế, với sự xuất hiện đầy mới mẻ của các giọng hát nhỏ tuổi thì sự có mặt của nhóm ca trù nhí với các em nhỏ 4 – 9 tuổi tại chính quê hương của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, chính là những ngọn lửa hy vọng được nhen lên bởi tình yêu dành cho di sản ca trù.

Thưa vắng nhịp xưa phách cũ

Tuy nhiên, qua liên hoan lần này, những người làm nghề không khỏi cảm thấy chạnh lòng khi « bạn nghề » cứ thưa vắng dần. Năm nay, liên hoan thiếu hẳn 3 tỉnh là Thái Bình, Nghệ An, Nam Định, những nơi có truyền thống lịch sử về ca trù nổi tiếng nhất nhì trong cả nước. Lý do dù không được ban tổ chức nêu cụ thể nhưng ai cũng hiểu rằng để các câu lạc bộ, các nhóm ca trù duy trì hoạt động thường xuyên trong làng, xã đã là việc khó, nói gì tới việc tìm nguồn kinh phí tốt để tham gia các kỳ liên hoan.

Lứa nghệ nhân lớn tuổi như nghệ nhân Phan Thị Mơn, Phan Thị Nga, Hà Thị Bình (CLB ca trù Cổ Đạm, Hà Tĩnh), nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc (CLB Ngãi Cầu và Giáo phường Thăng Long, Hà Nội) hay nghệ nhân Nguyễn Văn Khoái (CLB Ca trù Chanh Thôn, Hà Nội)… cũng đã « về » với cội nguồn để lại những khoảng trống không thể lấp đầy và những người yêu mến ca trù chỉ còn trông cậy vào hai cây đại thụ là cụ Nguyễn Phú Đệ và Nguyễn Thị Khướu.

Chia sẻ tâm sự này, ca nương Phạm Thị Huệ cũng cho rằng, việc ngày hội ca trù năm nay vắng bóng nghệ nhân gạo cội báo hiệu một giai đoạn mới vô cùng khó khăn trong việc đánh giá chất lượng nghệ thuật theo khuôn thước chuẩn mực ca trù truyền thống. Chị lý giải, ca trù là môn nghệ thuật đào tạo theo phương pháp truyền nghề, người học học trực tiếp từ các nghệ nhân, ghi lại bằng trí nhớ và luyện theo mẫu của thầy truyền dạy (thường là nghệ nhân lão thành). Bên cạnh đó, cây đàn đáy trong ca trù cũng đón đưa những cung bậc theo âm luật riêng, tạo nên phong cách bí truyền. Tất cả những « ngón nghề » ấy đều chưa được nghiên cứu tổng kết thành văn bản. Vậy việc ai sẽ là người hiểu và đủ khả năng đánh giá được thế hệ trẻ đang trình diễn ca trù theo phong cách truyền thống chuẩn mực trong liên hoan năm nay?

Liên hoan Ca trù toàn quốc năm 2014 được ban tổ chức kỳ vọng là dịp để di sản ca trù Việt Nam khẳng định rằng đã vượt qua được tình trạng « cần được bảo vệ khẩn cấp » và đề xuất với UNESCO chuyển ca trù từ danh sách « Di sản Văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp » sang danh sách « Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ». Mặc dù ca trù được công nhận di sản, đã có những lời hô hào bảo vệ, chăm sóc, có chế độ với các nghệ nhân nhưng tất cả đều chỉ là chuyện trên báo chí, mọi thứ vẫn đang « án binh bất động ». Cho nên để ca trù thật sự có được vị trí lâu dài và vững chắc trong cuộc sống thì rất cần những nỗ lực, việc làm cụ thể, chứ không thể vẫn mãi nói suông, thiếu hành động như thời gian qua!

MAI AN

http://catruthanglong.com/vi/Tin-tuc/giu-lua-ca-tru-co-the-trong-cay-vao-the-he-tre.html

HÀ AN : Những tín hiệu vui từ Ca trù

Những tín hiệu vui từ Ca trù

(Toquoc)- Ca trù- di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp đã có những tín hiệu vui từ đội ngũ kế cận trẻ, yêu di sản.

Tại Liên hoan ca trù toàn quốc năm 2014 với sự tham dự của 26 đơn vị, câu lạc bộ ca trù đến từ 12 tỉnh, thành phố, sự xuất hiện của đông đảo nghệ sĩ trẻ đã tạo nên một nét mới của liên hoan. Sau nhiều năm vinh danh các nghệ nhân già, những người nhiều năm đã gìn giữ, bảo tồn di sản của dân tộc thì năm nay, liên hoan tạo cơ hội cho lớp trẻ, lứa nghệ sĩ kế cận được thể hiện những gì họ đã học tập, trau dồi trong thời gian qua từ các câu lạc bộ ở địa phương.

Những mầm xanh

Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014 là một sự kiện nằm trong chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản Ca trù do Viện Âm nhạc (Bộ VHTTDL ) tổ chức. Năm nay, Liên hoan có 132 tiết mục của 26 nhóm Ca trù đến từ 12 tỉnh, thành trong cả nước đăng ký tham gia. Có thể khẳng định, đây là Liên hoan Ca trù có số lượng tiết mục cũng như nhóm nghệ nhân, CLB Ca trù tham gia đông đảo nhất. Liên hoan có sự xuất hiện của nhiều nhóm, CLB ca trù mới như nhóm Ca trù của cố nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc (CLB Ngãi Cầu), CLB ca trù Phú Thị, CLB ca trù Thượng Mỗ, CLB Đồng Trữ… Những người trẻ ấy chỉ chừng 11, 13 tuổi nhưng giọng hát đã ăn với nhịp phách. Đặc biệt, khán giả còn bất ngờ và ngạc nhiên trước sự thể hiện khá ấn tượng của các em nhỏ mới chỉ 4, 5 tuổi đến từ CLB Đồng Trữ, CLB Ngãi Cầu…

tin-hieu-vui-ca-tru

Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014 đem đến tín hiệu đáng mừng khi có nhiều bạn trẻ đam mê với Ca trù (Ảnh: Hà An)

Điểm chung của các em nhỏ đều vì đam mê mà tự nguyện đến với Ca trù- một thể loại âm nhạc quá khó so với tuổi của các em. Tuy nhiên, đều đặn 2 năm nay, các em như Nguyễn Thị Linh (13 tuổi), Nguyễn Thị Loan (13 tuổi)… vẫn say sưa tập luyện nhịp phách, điệu hát với các cô, bác trong CLB Đồng Trữ (Chương Mỹ, Hà Nội).

Em Nguyễn Thị Loan cho biết, ngoài các giờ học, đều đặn Thứ Bảy, Chủ Nhật hằng tuần em đều đến CLB để học hát với các bác, các cô. Được các bác, các cô khen có năng khiếu, mặc dù trong gia đình không ai theo con đường nghệ thuật, nên Loan càng ham học. Nhiều khi bị bạn bè trêu chọc vì hát những bài bạn bè không hiểu nhưng vì yêu thích và được bố mẹ động viên nên Loan vẫn nhiệt tình theo tham gia sinh hoạt đều đặn tại CLB.

May mắn hơn Loan, em Nguyễn Thị Linh (13 tuổi) sinh ra trong gia đình có truyền thống hát Ca trù. Là chắt của cụ Trần Thị Gái, một giọng ca từng nổi tiếng của giáo phường Ca trù Phú Nghĩa, được nghe cụ hát, Loan ngấm dần và yêu Ca trù lúc nào không hay. Loan kể:  » Khi cháu nói cháu tham gia CLB Ca trù Đồng Trữ, cụ cháu mừng lắm. Cụ bảo, hát Ca trù thật khó không phải ai cũng hứng thú. Nhưng đã hứng thú rồi thì có thể sẽ phải theo suốt đời! ».

Linh cũng đã theo học Ca trù được 2 năm và ngày càng cảm thấy say mê hơn. Cũng như Loan- người bạn cùng xóm, cứ mỗi tối ngày cuối tuần các đào nương nhí lại cùng đến để chơi, để học hát với các bà, các cụ không sót buổi nào.

Bên cạnh đó, một lớp học Ca trù nhí với 7 em nhỏ từ 4-9 tuổi tại nhà riêng của cố nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc cũng minh chứng tình yêu dành cho di sản này sẽ còn được trao truyền.

Nhận định về tín hiệu vui này, GS Đặng Hoành Loan- Nhà nghiên cứu âm nhạc, Tổng đạo diễn kiêm Cố vấn chuyên môn của Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014 cho rằng: « Nếu so với năm mà chúng ta làm Hồ sơ Quốc gia thì Ca trù đã có một bước tiến vượt bậc. Hiện nay chúng ta đã có một đội ngũ ca trù rất trẻ trung từ 15- 50 tuổi. Nếu chỉ tính đến liên hoan thôi thì đã có trên 100 người, còn nếu tính cả đội ngũ chưa đến liên hoan theo báo cáo của các tỉnh, thành thì chúng ta đã có 200 nghệ nhân. Điều đó cho thấy Ca trù đã thoát khỏi tình trạng đang đứng bên bờ vực của sự biến mất, Ca trù đã hiện hữu lại trong sinh hoạt đời sống cộng đồng ».

Vẫn còn đôi điều trăn trở

Dẫu đã sống trong cộng đồng, nhưng Ca trù đã đến được với khán giả và có người thưởng thức hay chưa, vẫn còn là niềm trăn trở của những người đang góp phần gìn giữ, nâng niu di sản này.

Liên hoan vẫn chỉ là người trong nghề biết với nhau, khán giả thưa vắng, công tác quảng bá không có khiến ít người biết đến, thành thử, những người làm việc gìn giữ di sản như « áo gấm đi đêm » với nhau.

Điều này, được GS Đặng Hoành Loan thừa nhận: « Chúng ta tổ chức được nhiều cuộc liên hoan, nhiều cuộc gặp gỡ và giới thiệu Ca trù thì Ca trù sẽ đến được với công chúng. Hiện nay, những việc làm, mong ước và trách nhiệm của chúng ta đối với Hồ sơ Quốc gia khi chúng ta trình UNESCO thì chúng ta thực sự làm chưa đến nơi đến chốn cho nên nghệ thuật Ca trù vẫn chưa được phát triển rộng rãi. Tôi mong rằng các nhà quản lý văn hóa có sự quan tâm thực sự và có kế hoạch nghiêm túc trong việc bảo tồn, phát huy vốn di sản này trong đời sống cộng đồng ».

Với một sự kiện đã thế, việc duy trì, quảng bá sinh hoạt của các CLB ở địa phương còn khó khăn đến thế nào.

Thực tế, nhiều giọng ca trẻ đã từng tỏa sáng như đào nương Nguyễn Thị Chinh được trao giải « Mở xiêm y » từ liên hoan ca trù toàn quốc 2004 cho đến nay vẫn là một bóng dáng mờ nhạt, ít người biết đến hay như đào nương nhí Nguyễn Thị Minh Ngọc của CLB Ca trù Cổ Đạm, Hà Tĩnh giành giải Gương mặt trẻ triển vọng thì nay việc sinh hoạt định kỳ của em với CLB cũng thưa thớt dần.

Theo GS Đặng Hoành Loan: « Một nghệ thuật nào đi đến đỉnh cao cũng đòi hỏi phải có khán giả riêng và lớp người chơi riêng của nó và nghệ thuật ca trù thuở xưa cũng thế, vì thế chúng ta phải làm sao chúng ta tạo ra lớp người chơi riêng giống như kiểu ngày xưa thì tôi nghĩ rằng Ca trù sẽ tồn tại. Việc hỗ trợ đời sống nghệ nhân bằng cách tổ chức các lớp truyền dạy chúng ta cũng chưa làm được, điều này sẽ cản trở rất nhiều đến việc phục hưng Ca trù.

Bởi vậy, dù xuất hiện thế hệ kế cận mới, dồi dào hơn thì điều cần thiết vẫn phải là chính sách bảo tồn, hỗ trợ giúp cho các ca nương sống được với nghề.

Theo ca nương Phạm Thị Huệ, Chủ nhiệm CLB Ca trù Thăng Long, một trong số ít đơn vị vẫn đỏ đèn mỗi tuần với những đêm diễn phục vụ du khách quốc tế: « Để kết nối tình yêu bền chặt với nghệ thuật này thì các ca nương nhí phải thường xuyên được dìu dắt, bồi dưỡng và truyền lửa đam mê. Hơn nữa, cũng phải làm sao để mọi người có thể sống được với nghề. Điều này, không phải CLB nào cũng làm được. Chúng tôi cần sự hỗ trợ và các chính sách từ cấp trên ».

Bởi vậy, sau mỗi Liên hoan, sau mỗi lần đánh giá lại, chúng ta cũng cần những hành động thiết thực hơn nữa để « vực dậy » di sản này hơn là để cho các nghệ nhân, nghệ sĩ vẫn chỉ sống bằng đam mê./.

Hà An

http://catruthanglong.com/vi/Tin-tuc/nhung-tin-hieu-vui-ca-tru.html

TIỂU UYÊN – MIN AN : Giáo sư Trần Văn Khê trong mắt ca nương Hà thành

Giáo sư Trần Văn Khê trong mắt ca nương Hà thành

Là người làm việc nhiều lần với cố giáo sư Trần Văn Khê, ca nương Phạm Thị Huệ chia sẻ, ông là người dành cả cuộc đời cho nghệ thuật và không cho phép bản thân buồn quá 5 phút.Phạm Thị Huệ được biết tới là ca nương tài sắc vẹn toàn, vừa hát hay, vừa đàn giỏi của đất Hà thành. Chị là người có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ bản sắc nghệ thuật ca trù – một loại hình truyền thống đặc sắc của Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần được bảo vệ.

Phạm Thị Huệ có dịp làm việc nhiều với cố giáo sư Trần Văn Khê. Trong buổi lễ mở xiêm y của ca nương xứ Hà thành, cố giáo sư cũng tới dự.

Chia sẻ về kỷ niệm với cố giáo sư Trần Văn Khê, Phạm Thị Huệ kể: “Lần đầu tiên tôi gặp cụ là ở cuộc hội thảo Hát ca trù người Việt năm 2006. Cố giáo sư chính là người động viên và giúp tôi quyết tâm hoàn thành luận văn vào năm 2007. Thông thường, cụ có mặt ở Hà Nội rất ít, hầu như một năm chỉ 1-2 lần, bởi sức khỏe yếu và đi lại khó khăn. Thế nhưng những mốc quan trọng của Giáo phường ca trù Thăng Long như lễ ra mắt Ca trù người Việt, Giáo phường, cố giáo sư đều dành thời gian tới dự”.

Ca nương Phạm Thị Huệ tâm sự, cố giáo sư có những khả năng rất đặc biệt và một trí nhớ rất tuyệt vời. Ông đi khắp thế giới nên nói tới đất nước, văn hóa, âm nhạc truyền thống nào, cố giáo sư đều biết, thậm chí còn biết sâu, rộng. Ông Trần Văn Khê cũng là người có điều kiện làm việc thực tế với rất nhiều giáo sư, nghệ nhân trên thế giới.

Giáo sư Trần Văn Khê trong mắt ca nương Hà thành
Ca nương Phạm Thị Huệ (thứ hai từ trái sang) trong bức ảnh chụp chung với cố giáo sư Trần Văn Khê.

“Lần đầu tiên lên thăm thư viện của cố giáo sư, tôi rất ngạc nhiên khi cụ giữ được tấm vé của từng chuyến đi qua bao năm tháng. Đi đâu, cảm xúc như thế nào, gặp những ai, hình ảnh nào đều được giáo sư lưu giữ cẩn thận. Thậm chí, cả những kỷ vật là máy móc giúp cố giáo sư ghi âm, chụp ảnh hay trang thiết bị làm việc, từ năm 1958-1959, dù đã hỏng nhưng cụ vẫn trân trọng” – ca nương Hà thành chia sẻ.

Theo lời của Phạm Thị Huệ, sách trong thư viện của cố giáo sư Trần Văn Khê nhiều vô kể. Nếu như chúng ta cần tra cứu tài liệu về âm nhạc Việt Nam và thế giới, hãy tới thư viện của ông. Trong những cuốn sách đó, chỉ cần nói đến tên, cố giáo sư không cần giở sách, tra cứu đã có thể nói luôn về nội dung.

“Cụ có một bộ óc vi diệu. Tôi không thể nghĩ một người 80, 90 tuổi có thể minh mẫn tuyệt vời đến thế. Ngay cả khi chân không đi nổi, mắt không nhìn rõ, tai không nghe thấy nhưng bộ não vẫn tuyệt vời, không quên một chi tiết nào, kể cả những chuyện khi ông còn bé xíu” – học trò của cụ Nguyễn Thị Chúc chia sẻ.

Trong cuộc sống, đối với những chuyện vui buồn, riêng tư, cố giáo sư có nguyên tắc, không để bản thân buồn quá 5 phút. Bởi ông xác định, cuộc đời dành hết cho âm nhạc truyền thống của Việt Nam cho nên việc riêng tư phải xếp lại. Phạm Thị Huệ cho rằng, đó chính là phương pháp giúp một người tuổi cao, sức yếu thực hiện được khối lượng công việc khổng lồ.

Với lớp trẻ, ông không phân biệt là người chuyên nghiệp hay không chuyên, người lớn hay bé. Kể cả với các bé cấp một, cấp hai, cụ cũng sẵn sàng bỏ thời gian, công sức để đưa ra những bài giảng đầy thú vị phù hợp với từng lứa tuổi. Đó là ngọn lửa cụ muốn truyền cho lớp trẻ, cho thế hệ măng non với mong muốn âm nhạc truyền thống sẽ đi vào tâm thức, chảy trong dòng máu của mỗi người dân Việt Nam.

Giáo sư Trần Văn Khê trong mắt ca nương Hà thành
Theo lời chia sẻ của ca nương Phạm Thị Huệ, dù tuổi cao song những mốc quan trọng của Giáo phường ca trù Thăng Long như lễ ra mắt Ca trù người Việt, Lễ ra mắt Giáo phường, cố giáo sư đều dành thời gian tới dự.

“Tuy giáo sư không còn với chúng ta nữa nhưng những lời dặn, mong đợi của ông đối với người yêu âm nhạc truyền thống, với lớp trẻ Việt Nam và đặc biệt đối với các thành viên của giáo phường ca trù Thăng Long, chúng tôi sẽ luôn luôn ghi nhớ. Chúng tôi sẽ gìn giữ ca trù và truyền dạy môn nghệ thuật này cho các thế hệ trẻ” – ca nương chia sẻ thêm.

Đối với riêng ca trù Thăng Long, cố giáo sư luôn luôn nhắc nhở, phải thường xuyên biểu diễn, gìn giữ, quảng bá ca trù đến với nhiều người và phải truyền dậy đến các thế hệ sau để ca trù không được thất truyền.

Cũng là người có làm công việc liên quan đến nghệ thuật truyền thống, đạo diễn hình ảnh – stylist Vô Thường chia sẻ, với anh, cố giáo sư Trần Văn Khê như một tượng đài về lĩnh vực này. Những lần được cộng tác làm việc cho các dự án do cố giáo sư chỉ đạo, stylist Long áo dài học hỏi được rất nhiều từ người nghệ sĩ quá cố.

Giáo sư Trần Văn Khê trong mắt ca nương Hà thành
Cố giáo sư Trần Văn Khê và đạo diễn hình ảnh – stylist Vô Thường.

Anh cho biết: “Khi nghe tin ông mất, tôi rất bất ngờ. Tôi cảm thấy thương tiếc cho người thầy tận tụy và hết mình trong công việc. Tôi như còn cảm nhận được từng lời nói, từng cử chỉ và giai điệu khi giáo sư truyền đạt về âm nhạc truyền thống”.

Kỷ niệm đáng trân trọng nhất của stylist là lần anh có may mắn được làm việc và tiếp xúc với giáo sư trong ngày khai mạc Triển lãm áo dài nghệ sĩ mang chủ đề Tâm và Tài. Trong lần gặp gỡ này, cố giáo sư Trần Văn Khê đã để lại nhiều ấn tượng trong stylist Vô Thường về sự chân tình, nhiệt huyết và đậm tính nhân văn.

Trong ngày khai mạc, cố giáo sư Trần Văn Khê trịnh trọng tặng bảo tàng chiếc áo dài đặt may tại Paris năm 1961, gắn liền với giáo sư trong nhiều chương trình, hội nghị quốc tế về âm nhạc.

Tiểu Uyên – Min An

http://catruthanglong.com/vi/Tin-tuc/giao-su-tran-van-khe-trong-mat-ca-nuong-ha-thanh.html

Giáo sư Trần Văn Khê qua ký ức « trò yêu », phỏng vấn Phạm Thị Huệ

Giáo sư Trần Văn Khê qua ký ức « trò yêu »

« Với tôi, giáo sư Trần Văn Khê là một người thầy, người cha, một ông tiên ấm áp, lạc quan. Ở bên ông, chúng tôi dường như quên hết mọi lo toan, bộn bề của cuộc sống… » – Ca nương Phạm Thị Huệ nói.

Hình ảnh Giáo sư Trần Văn Khê qua ký ức trò yêu số 1

Giáo sư Trần Văn Khê qua đời sáng 24/6

Ngày 24/6, Giáo sư Trần Văn Khê, người nghệ sĩ, nhạc sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc qua đời ở tuổi 94, để lại muôn vàn tiếc nuối cho người thân, bạn bè, hậu sinh. Trong số các học trò của ông, ca nương Phạm Thị Huệ là một trong những người được ông rất mực yêu quý lúc sinh thời.

Sau phút đau xót vô hạn về sự ra đi của người thầy rất mực tôn kính, ca nương Phạm Thị Huệ đã nhận lời chia sẻ với Tinmoi.vn/Người đưa tin về cố giáo sư Trần Văn Khê. Những chia sẻ đầy chân thực, xúc động giúp khán giả Việt Nam hiểu rõ hơn về Giáo sư- Tiến sĩ- Viện sĩ – “Cây đại thụ” của nền âm nhạc dân tộc Việt Nam.

“Tôi là học trò gặp Thầy sau các anh chị Bùi Trọng Hiền, Hải Phượng… Tôi cũng là một người may mắn khi có cùng mối quan tâm với thầy là ca trù. Thầy là người đầu tiên quay trở về từ Pháp từ những năm 1976, thu âm giọng hát của NSND Quách Thị Hồ qua băng cát-sét. Và chính nhờ nghe băng cát-sét từ năm 1992 đó mà tình yêu với ca trù trong tôi lớn dần.

Nói về về tình yêu âm nhạc dân tộc, Thầy luôn dặn tôi là ngày hôm nay phải tiến bộ hơn ngày hôm qua. Và những gì mà mình học được thì phải truyền lại cho thế hệ sau. Có như vậy thì âm nhạc truyền thống mới được lưu truyền mãi mãi.Khi tôi làm luận văn thạc sĩ về Đàn Tỳ bà, có quá nhiều vấn đề khúc mắc khiến đôi khi tôi muốn từ bỏ. Nhưng Thầy đã động viên tôi rất nhiều. Thầy cũng đưa ra cho tôi nhiều tư liệu và những chính kiến để tôi có thêm động lực. Bất cứ chỗ nào khúc mắc tôi hỏi, Thầy đều giải đáp một cách thuyết phục.

Hình ảnh Giáo sư Trần Văn Khê qua ký ức trò yêu số 2

Ca nương Phạm Thị Huệ – một trong những học trò cưng của Giáo sư Trần Văn Khê

Hình ảnh Giáo sư Trần Văn Khê qua ký ức trò yêu số 3
Giáo sư Trần Văn Khê tới dự lễ ra mắt Giáo phường Ca trù Thăng Long năm 2010. Ảnh: NVCC

Với tôi, kỷ niệm đặc biệt nhất là vào thời điểm 2010, khi ấy Thầy rất bận, sức khỏe cũng đã yếu nhưng Thầy vẫn thu xếp để đến dự lễ ra mắt Giáo phường Ca trù Thăng Long  của chúng tôi. Thời điểm ấy, Giáo phường ra đời là một dịp vô cùng quan trọng. Nó đánh dấu ca trù được khôi phục sau 60 năm chìm vào quên lãng.

Hôm đó Thầy xúc động nhiều lắm. Thầy bảo, năm 1976, Thầy tưởng ca trù đã biến mất sau khi nghệ nhân Quách Thị Hồ ra đi. Nhưng không ngờ rằng ở tuổi gần 90, Thầy vẫn chứng kiến một Giáo phường ra đời như thế! Tình yêu, sự xúc động của Thầy khiến chúng tôi có thêm nhiều động lực, nhiều cố gắng hơn mỗi ngày trong việc phát triển ca trù tại Việt Nam.

Đôi với tôi, Thầy giống như một người thầy, một người cha. Và ở một góc độ khác, Thầy lại giống như một ông tiên ấm áp và lạc quan. Ở bên cạnh Thầy, chúng tôi có thể quên hết mọi lo toan, bộn bề của cuộc sống. Chúng tôi có thể đàn hát, trò chuyện cùng ông những câu chuyện bất tận về  âm nhạc, về tình người, lẽ sống. Cảm giác bình yên mà quý giá vô cùng. Thầy tạo cho tất cả những người tiếp xúc với mình một cảm giác an lành.

Hình ảnh Giáo sư Trần Văn Khê qua ký ức trò yêu số 5

Ca nương Phạm Thị Huệ: « Tôi ước gì Thầy vẫn ở đây. Và ngày mai, ngày kia… Thầy vẫn lên lớp… »

Tôi ở Hà Nội, thầy thì ở Sài Gòn. Tôi thường học online với thầy bằng cách đặt lịch trước. Thỉnh thoảng đi công tác, tôi vẫn  ghé thăm và trò chuyện với thầy. Và ngược lại, lần nào ra Hà Nội hội thảo hay giảng dạy, thầy cũng đều đến Giáo phường Ca trù Thăng Long nghe hát, gặp gỡ và cho chúng tôi những lời khen, lời khuyên quý báu.

Tình yêu âm nhạc dân tộc của Thầy không chỉ truyền cho chúng tôi- những người theo học âm nhạc chuyên nghiệp, mà còn cho tất cả những người trẻ. Dù tuổi cao, sức yếu, Thầy vẫn đi tất cả các trường đại học để giới thiệu âm nhạc dân tộc tới các bạn trẻ. Hình ảnh mà các sinh viên đỡ xe lăn của Thầy trên những bậc thang giảng đường để vào lớp, nó in sâu vô cùng trong lòng tôi và các em. Tôi cứ tưởng như Thầy vẫn đang ở đây. Và ngày mai, ngày kia… Thầy vẫn lên lớp….

Sự ra đi của Thầy là điều vô cùng mất mát, không thể nào kể xiết. Không biết đếnbao giờ chúng ta mới có một Thầy Trần Văn Khê như thế. Mặc dù tôi cũng biết sự sống – cái chết là quy luật. Ai rồi cũng phải ra đi thôi. Nhưng tôi vẫn cứ tham lam, vẫn muốn Thầy ở đây mãi với chúng ta. Giờ đây, tôi biết thầy đã đi xa, nhưng tôi tin, linh hồn của thầy vẫn sẽ dõi theo chúng ta, dõi theo sự phát triển âm nhạc truyền thống Việt Nam”.

Giáo sư Trần Văn Khê sinh năm 1921 tại làng Bình Hòa Đông, Vĩnh Kim, là con cả của một gia đình có 4 đời nhạc sĩ. Ông sang Pháp năm 1949, học tại trường Đại học Sorbonne ở Paris vào năm 1952. Năm 1949 Học tại Viện Khoa học Chính trị Paris. 1951 Tốt nghiệp Khoa học Chính trị, Khoa Giao dịch Quốc tế. Từ 1954 đến 1958 học Đại học Văn Khoa Paris, Viện Âm nhạc học. 1958 ông là người Việt đầu tiên đỗ tiến sĩ Khoa Âm nhạc học Đề tài luận án: ”La Musique vietnamienne traditionnelle” (Âm nhạc truyền thống Việt Nam).

Giáo sư Trần Văn Khê từng được Giải thưởng lớn Hàn lâm Viện Đĩa hát Pháp, Giải thưởng Đại học Pháp, Giải thưởng Dân tộc nhạc học năm 1960 và 1970, năm 1975 Tiến sĩ danh dự về Âm nhạc Đại học Ottawa (Canada). Năm 1981 Giải thưởng lớn về Âm Nhạc UNESCO và Hội Đồng quốc tế Âm nhạc. Năm 1991 Huân chương Nghệ thuật và Văn chương Cấp Officier, Bộ Văn hóa Chính phủ Pháp tặng. Năm 1995 Giải thưởng quốc tế về Dân tộc nhạc học KOIZUMI Fumio (Nhật). Năm 1999 Tiến sĩ danh dự về Dân tộc Nhạc học Đại học Moncton (Canada).

Sau hơn 50 năm ở nước ngoài, ông trở về Việt Nam và sống tại 32 Huỳnh Đình Hai (Quận Bình Thạnh, TP.HCM). Nơi này giống như một bảo tàng âm nhạc, lưu giữ nhiều sách và nhạc cụ truyền thống cùng nhiều kỷ vật của giáo sư Trần Văn Khê. Ở đây, từng diễn ra những buổi diễn âm nhạc và nói chuyện về âm nhạc truyền thống hết sức có ý nghĩa.

http://catruthanglong.com/vi/Tin-tuc/ca-nuong-pham-thi-hue-giao-su-tran-van-khe-voi-toi-nhu-mot-ong-tien.html

CA TRÙ THĂNG LONG / PHẠM THỊ HUỆ

tran-van-khe-pham-thi-hue-3a

catruthanglong5

catruthanglong2

http://catruthanglong.com/vi/Site-map-1.html