KIM NƯƠNG : Tái hiện Lễ cấp sắc cho bà Then trong lẩu Then của đồng bào Tày

20:56 | 26/07/2015

Tái hiện Lễ cấp sắc cho bà Then trong lẩu Then của đồng bào Tày

(LV) – Sáng 26/7, Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đã tái hiện trích đoạn Lễ cấp sắc cho bà Then trong lẩu Then của đồng bào dân tộc Tày tỉnh Lạng Sơn. Đây là sự kiện trong khuôn khổ chuỗi các hoạt động kỷ niệm 68 năm Ngày Thương binh liệt sỹ (27/7/1947 – 27/7/2015).

 >>> “Sáng mãi tên anh”: Cuộc hội ngộ của những thế hệ anh hùng

>>> Tái hiện Lễ hội xuống đồng của đồng bào dân tộc Nùng tại Hà Nội

 >>> “Sáng mãi tên anh”: Gặp gỡ anh hùng La Văn Cầu và anh hùng Lê Mã Lương

Then – Di sản văn hóa đặc sắc đã đi vào đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Thái. Nghề Then nói chung và Then Tày nói riêng ở tỉnh Lạng Sơn có những cách thức hành nghề, không gian diễn xướng, nghi lễ… rất đặc trưng. Trong những nghi lễ ấy, nghi thức cấp sắc lần đầu là một trong những nghi lễ chính của “Lẩu khai quang” (Đại lễ mở hào quang cho người làm Then), đó là minh chứng để cho một người có căn duyên hành nghề này được chứng nhận đủ khả năng để tiến hành nghi lễ cúng, bái, cầu an trong đời sống tâm linh của cộng đồng. 

Con Then được cấp sắc
Con Then được cấp sắc.

Thầy Tào Hoàng Văn Đoàn đến từ huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn cho biết: Để nghi lễ cấp sắc diễn ra suôn sẻ, đảm bảo mọi quy trình, thủ tục như phong tục tập quán đời xưa truyền lại, nhà làm Then (thậm chí cả họ hàng) phải chọn ngày lành tháng tốt, thống nhất các phần nghi lễ với một vị thầy Tào, phân công các công việc cần thiết cho cuộc lễ. Bản thân người được chọn hành nghề (con Then) cũng cần phải giữ cho sạch sẽ, kiêng cữ nhiều điều, bảo vệ sức khỏe tốt từ 2-3 tuần lễ.

Đến giờ lành, thầy Tào (chủ cuộc lễ, người có vai trò quyền uy cao hơn người làm then, có thể đọc sớ chữ hán, nôm) bước ra chính điện chắp tay khấn vái tổ sư cao tay cho phép bắc chiếc khăn trắng từ bàn then ra ngoài sân thượng và thực hành các nghi lễ rãi chiếu cho con Then. Con Then nghe hiệu lệnh bước lên dải vải trắng đi từ từ ra phía sân thượng, hai bên có 4 người con gái múa chầu theo hầu. Thầy Tào làm tiếp nghi thức tẩy uế và cắt tóc tượng trưng cho con Then.

Tại chính điện, cả đoàn dừng lại, con Then quỳ xuống chiếu. Thầy Tào thực hiện các nghi thức của việc cấp sắc. Đoạn đầu thầy Tào đọc một bài khấn. Kế đó, thầy Tào sẽ lần lượt cấp các đồ nghề làm then cho con then, mỗi loại đồ nghề thầy lại đọc mấy câu khấn với ý nghĩa trao đầy đủ đồ nghề cho con then, lúc này con then quỳ dưới sân chắp tay nghiêm trang đón nhận. 

Nghi thức cấp mũ cho con Then
Nghi thức cấp mũ cho con Then.

Đầu tiên là cấp chiếc mũ: Chiếc mũ 5 dải, thầy cấp cho con then để làm phúc cho dương gian, bản làng; Cấp cây đàn tính, chùm xóc nhạc: đàn tính 3 dây, chùm xóc nhạc 5 dây, kể từ ngày này con then sẽ dùng nó để đi cầu an, cầu phúc cho thiên hạ;

Cấp ấn: Ấn được coi là tín vật thiêng truyền đời trong nghề làm then, là vật thể hiện sự quyền uy khi mang đi thực hiện các nghi lễ trừ tà, con then mới vào nghề thường được cấp 3 loại ấn chính là ấn Tam bảo (thờ Phật) dùng để làm các nghi lễ liên quan đến cầu an; Ấn Ngọc Hoàng dùng trong nghi lễ giải hạn; Ấn ngũ lôi dùng trong các nghi lễ cầu mùa;

Cấp bộ quẻ âm dương, chuông, quạt, kiếm: Đây là những vật thiêng trong nghề then, được dùng với nhiều ý nghĩa: quẻ xin âm dương để biết đắc lệ, đắc việc hay chưa; Quạt tượng trưng cho cờ hiệu sai lính, nhập đồng, xin gạo… Kiếm là để trừ tà; Chuông dùng trong các nghi lễ trừ tà và khai ấn; 

Nghi thức cấp quần áo, đai, hài, giầy
Nghi thức cấp quần áo, đai, hài, giầy.

Cấp quần áo, đai, hài, giầy: Thường thì cấp đủ 3 màu đỏ (áo tướng), áo vàng (áo khách), áo xanh (áo tổ sư làm Tào, Pháp) với ý nghĩa đầy đủ phục trang cho con then khi hành lễ sau này.

Xong việc cấp sắc, thầy Tào giao tờ Sắc đã viết sẵn cho con then và làm động tác niệm chú, dứt lời thầy sẽ trở về bàn then, con then lúc này vui mừng đàn và múa chầu tiến dần vào nhà, trên đầu có dải vải đỏ cuốn sắc theo sau. 

Xong việc cấp sắc, thầy Tào giao tờ Sắc đã viết sẵn cho con then và làm động tác niệm chú
Xong việc cấp sắc, thầy Tào giao tờ Sắc đã viết sẵn cho con then và làm động tác niệm chú.

Tiếp đó, con then vui mừng đón Đức tướng xuống nhập vào người; Tướng kêu xông hơi, uống chén rượu và phát lộc. Sau khi ngài thăng, con then lại hát các bài tiến lễ lên nhà then và múa chầu trong niềm vui hoan hỉ.

Lễ cấp sắc của đồng bào dân tộc Tày tỉnh Lạng Sơn mang tính giáo dục cao, thể hiện ở các điều giáo huấn ghi trong sắc cấp cho người thụ lễ, giữ gìn, bảo tồn những yếu tố truyền thống của dân tộc.

Kim Nương

http://langvietonline.vn/54-Dan-Toc/137871/Tai-hien-Le-cap-sac-cho-ba-Then-trong-lau-Then-cua-dong-bao-Tay.html

LAN PHƯƠNG : Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái và Lễ hội Thành Tuyên

Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái và Lễ hội Thành Tuyên

16:8′ 15/9/2015

 lien hoan then 1
Các đồng chí lãnh đạo chủ trì buổi họp báo.

Sáng 15-9-2015, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức Họp báo về Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V, năm 2015. Chủ trì buổi họp báo gồm các đồng chí: Huỳnh Vĩnh Ái, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng ban Chỉ đạo Liên hoan; Hoàng Đức Hậu, Vụ trưởng vụ Văn hóa dân tộc, Phó ban Chỉ đạo Liên hoan; Nguyễn Hải Anh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, Phó ban Chỉ đạo  Liên hoan, Trưởng ban Tổ chức Liên hoan tỉnh Tuyên Quang; Phan Đình Tân, Chánh Văn phòng, người phát ngôn của Bộ.


Chủ đề Liên hoan lần thứ V là: “Bảo tồn, phát huy nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V, năm 2015 trong thời kỳ xây dựng và phát triển bền vững đất nước” với sự tham gia của các đoàn nghệ thuật hát Then, đàn Tính đến từ 14 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang, Bắc Giang, Quảng Ninh, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Đắc Nông, Đắc Lắk; đại diện Đại sứ quán một số nước, tổ chức quốc tế UNESCO, một số nước có quan hệ với tỉnh Tuyên Quang…

Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái lần thứ V và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015 gồm các hoạt động chính như:

Lễ khai mạc Liên hoan và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015 diễn ra vào 20h ngày 25-9 (13-8 âm lịch) tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, TP. Tuyên Quang, được truyền hình trực tiếp trên VTV2 và VTV5, Đài Truyền hình Việt Nam. Biểu diễn, giới thiệu các thể loại di sản hát, múa Then, đàn Tính diễn ra từ ngày 25-9 đến ngày 26-9-2015 tại Hội trường Trung tâm hội nghị tỉnh Tuyên Quang.

Triển lãm chủ đề: Di sản văn hóa Then Tày, Nùng, Thái Việt Nam tại Trung tâm hội nghị tỉnh. Triển lãm trưng bày các hiện vật, sản phẩm, hình ảnh… về nghệ thuật hát Then, đàn Tính; các loại nhạc cụ, trang phục sử dụng cho hát Then, đàn Tính ở từng địa phương.

Hội thảo quốc tế với chủ đề: “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then của các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam”, khai mạc 8h00 ngày 26-9-2015 tại Trung tâm hội nghị tỉnh. Tham gia Hội thảo là đại diện các địa phương, các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế trình bày các tham luận, chia sẻ những kinh nghiệm trong việc giữ gìn và phát huy di sản văn hóa Then.

Đêm hội Thành Tuyên năm 2015. Thời gian diễn ra vào 20h00 ngày 26-9-2015 (14-8 âm lịch) tại quảng trường Nguyễn Tất Thành, TP. Tuyên Quang được cầu truyền hình trực tiếp trên VTV1, Đài truyền hình Việt Nam.

Hội chợ Nông nghiệp và Thương mại vùng Tây Bắc năm 2015, khai mạc lúc 19h 30 phút ngày 23-9-2015 tại Trung tâm Văn hóa Thể thao thanh thiếu nhi tỉnh Tuyên Quang, trưng bày sản phẩm nông nghiệp của 26 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Bế mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V lúc 15h00 ngày 26-9-2015 tại Hội trường Trung tâm hội nghị tỉnh. Nội dung công diễn các tiết mục đặc sắc nhất được lựa chọn từ Liên hoan; tặng thưởng và trao cờ luân phiên cho tỉnh Hà Giang, tỉnh đăng cai Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính lần thứ VI, năm 2017.

Tiếp nối 4 lần liên hoan trước, Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V, năm 2015 tại Tuyên Quang là dịp để quảng bá, giới thiệu với nhân dân cả nước và bè bạn quốc tế về hình ảnh đất nước, con người, tiềm năng văn hóa, du lịch, các giá trị di sản văn hóa, cụ thể là di sản và loại hình nghệ thuật dân gian hát Then, đàn Tính của các địa phương trong vùng. Liên hoan cũng là dịp để tôn vinh, bảo tồn, phát triển hát Then, đàn Tính – một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc đã bao đời nay gắn bó với đời sống của các dân tộc Tày, Nùng, Thái; góp phần phục vụ nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân các vùng có nghệ thuật hát Then, đàn Tính; làm phong phú đời sống xã hội, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tiến bộ.

Liên hoan cùng với Lễ hội Thành Tuyên diễn trong 3 ngày từ ngày 24-9 đến hết ngày 26-9-2015 sẽ tạo nên bầu không khí vui nhộn, đặc sắc và đậm chất văn hóa truyền thống cho nhân dân Tuyên Quang cũng như du khách trong và ngoài nước.

lien hoan then 2
Đồng chí Nguyễn Hải Anh (ảnh), Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang cho biết: Đêm hội Thành Tuyên vào dịp Trung Thu đã trở thành thương hiệu riêng của Tuyên Quang. Sau 10 năm tổ chức, năm 2014, lần đầu tiên Lễ hội được tổ chức ở cấp tỉnh với hàng trăm mô hình đèn trung thu khổng lồ được rước qua các tuyến phố, thu hút hàng vạn lượt du khách về tham dự. Vượt lên ý nghĩa một lễ hội văn hóa đặc sắc, Lễ hội Thành Tuyên hằng năm là dịp để giới thiệu với nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế về mảnh đất, con người và các giá trị di sản văn hóa của Tuyên Quang. Năm 2015, Đêm hội Thành Tuyên được coi là điểm nhấn của Liên hoan hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam năm 2015. Kinh phí để tổ chức Đêm hội 100% từ nguồn xã hội hóa.

Tin, ảnh: Lan Phương

http://www.xaydungdang.org.vn/Home/thoisu/2015/8702/Lien-hoan-nghe-thuat-hat-Then-dan-Tinh-cac-dan-toc-Tay.aspx